Madde 30

Bu maddenin delili; halifenin vas?flar? hakk?nda varit olan delillerdir. Zira halifenin s?fatlar? hakk?nda varit olan delillerdeki talep, kesin olmayan taleptir. Aleyhi’s Salâtu ve’s Selam’?n ?u kavli gibi: إِنَّ هَذَا الأَمْرَ فِي قُرَيْشٍ “Muhakkak ki bu i? (yönetim) Kurey?’tedir.” Bu hadis, bir haberdir ve haber sigas? talep ifade etmi? olsa da tekide delalet eden bir karine e?lik etmedikçe ona kesin talep olarak itibar edilmez ve tek bir sahih rivayette bile tekide delalet eden bir karine e?lik etmemi?tir. Hadiste varit olan ?u ifadeye gelince; لاَ يُعَادِيهِمْ أَحَدٌ إِلاَّ كَبَّهُ اللَّهُ عَلَى وَجْهِهِ مَا أَقَامُوا الدِّينَ “Onlar dini ikame ettikçe kim onlara dü?manl?k ederse Allah onu yüzüstü süründürür.” Bu, onlara dü?manl?k edilmesine dair bir nehiy olup Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in, “Muhakkak ki bu i? (yönetim) Kurey?’tedir” kavli için bir tekit de?ildir. Ayr?ca Kurey? kelimesi bir isimdir s?fat de?ildir. Usul ilminde buna lakap denilir ve ismin, yani lakab?n mefhumu ile amel edilmez. Çünkü ismin, yani lakab?n bir mefhumu yoktur. Bunun içindir ki Kurey? hakk?ndaki nass, bu i?in (yönetimin) Kurey?lilerden ba?kas?na verilmeyece?i anlam?na gelmez.

Binaenaleyh bu hadis, talebi kesinli?e hamledecek bir karine olmamas?ndan dolay? inikad ?art?na de?il efdaliyet ?art?na delalet eder. Dahas? bu talebin kesin olmad???na hamledecek karine vard?r. Zira Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], kendisini Âmir ?bn-u Sa’sa’ kabilesine takdim etti?inde onlar ona dediler ki: “Yönetim senden sonra bizim olacak m??” Allah’?n Resulü dedi ki: إِنَّ الأَمْرَ للَّهِ يَضَعُهُ حَيْثُ يَشَاءُ “Muhakkak ki yönetim Allah’a aittir onu diledi?i yere (kimseye) verir.” Dolay?s?yla bu hadis, talebin kesin olmad???na delalet eder. Çünkü Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in cevab?, yönetimin kendisinden sonra onlar?n olmas?n?n caiz oldu?una delalet eder. Yönetimin Kurey?liler d???nda bir ba?kas?n?n olabilece?inin cevaz? ise Kurey? ?art?n?n efdaliyet ?art? oldu?una delalet eder.

?nikad ?artlar?na gelince; ?art?n tarifinde oldu?u gibi yoklu?unda yoklu?un terettüp etmesi, yani Kurey?’ten olmamas? halinde hilafetin sahih olmamas?n?n terettüp etmesi için içerisinde kesin talebin varit oldu?u ?artlard?r. Bu da Kurey?’ten olmas? talebinde kesinli?in olmas? demektir. Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in Benî Âmir’e verdi?i cevap ise talebi kesinlikten hamletmektedir. ?nikad ?artlar? hakk?nda varit olan nasslar ise bunun aksinedir. Mesela bali? olmas? ?art? hakk?nda Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in Abdullah ?bn-u H??am’?n biatini reddetti?inde sabinin kendisine biat etmesini reddetti?i ve bunu da çocuk olmas?na ba?lad??? varit olmu?tur. Dolay?s?yla bu, halifenin bali? olmas?n?n ?art ko?uldu?una dair bir delildir. Çünkü sabinin biati sahih olmad???na göre sabinin halife olmamas? evla bab?ndand?r. Dolay?s?yla kesin talep sigas? ile varit olan s?fatlara hilafet inikadi için ?art olarak itibar edilir ve içerisinde kesin bir talep olmad?kça hakk?nda nass varit olsa dahi bunlar?n d???ndakiler ?art ko?ulmaz.