Halifenin, ecelinin yakla?t???n? hissetti?inde, hilafet mans?b?n?n bo?almas?ndan uygun bir süre önce, yeni halife nasbetme icraatlar? boyunca Müslümanlar?n yönetim i?ini üstlenmesi için bir [الأمير المؤقت] “geçici emir” tayin etme hakk? vard?r. Geçici emir, halifenin vefat?ndan hemen sonra i?ine koyulur. Onun esasi i?i, üç gün içerisinde yeni halifenin nasbedilmesi i?lemini tamamlamakt?r.
Geçici emirin hükümler benimsemesi caiz de?ildir. Çünkü bu, ümmetin biat verdi?i halifenin salahiyetlerindendir. Ayn? ?ekilde hilafete kendisini aday gösterme veya adaylardan herhangi birini destekleme hakk? da yoktur. Zira Ömer hilafet için aday gösterdiklerinin d???nda birini geçici emir tayin etti.
Bu emirin velayeti, yeni halifenin nasbedilmesi ile sona erer. Çünkü onun vazifesi, bu i? ile geçicidir.
Bunun delili ise hançerlendi?inde Ömer’in yapt??? ?eydir ve bu, hiçbir kar?? ç?kan olmaks?z?n sahâbe [R?dvânullahi Aleyhim]’in gözü önünde olmu?tur. Dolay?s?yla bir icmâd?r.
Ömer [RadiyAllahu Anh], hançerlendi?inde alt? adaya ?öyle demi?tir: وليصلِّ بكم صهيب هذه الأيام الثلاثة التي تتشاورون فيها “Mü?avere edece?iniz ?u üç gün, size Suheyb salâh? k?ld?rs?n.” Sonra, Taberi Tarihi’nde geçti?i üzere Suheyb’e ?öyle dedi: صل بالناس ثلاثة أيام، إلى أن قال: فإن اجتمع خمسة، ورضوا رجلاً، وأبى واحد، فاشدخ رأسه بالسيف ... “?nsanlara üç gün salâh k?ld?r!” Devamla ?öyle dedi: “(Alt? adaydan) be?i birle?ir ve bir adama raz? olurlar da birisi reddederse, k?l?çla onun ba??n? uçur!” Bu ise Suheyb’in üzerlerine emir tayin edildi?i anlam?na gelmektedir. Zira salâh için emir tayin edilmi?ti ki [إمارة الصلاة] ?mârat-us Salâh [Salâh Emirli?i] insanlar?n emirli?i anlam?nda idi. Çünkü o, [فاشدخ رأسه] “ba??n? uçur” sözü ile cezaland?rma salahiyeti verilmi?ti ki emirsiz öldürme olmaz.
Bu i?, bir grup sahâbenin gözü önünde hiçbir kar?? ç?kan olmaks?z?n gerçekle?mi?tir. Böylece halifenin, yeni halifenin nasbedilmesi icraatlar?n? üstlenecek bir geçici emir tayin etme hakk? oldu?una dair bir icmâd?r. Ayr?ca buna binaen halifenin hayatta iken, -yeni halifenin nasbedilmesi icraatlar? için bir geçici emir tayin etmeksizin halifenin vefat etmesi durumunda- herhangi bir ?ahs?n geçici emir olabilmesini ifade eden bir madde benimsemesi caizdir.
Binaenaleyh halifenin ölümcül hastal??? s?ras?nda bir geçici emir tayin etmemesi halinde, en ya?l? muavinin, onun hilafete aday olmas? halinde, ya?ça ondan sonraki en ya?l? muavinin ve hakeza… ve sonra bunlar? yukar?daki keyfiyete göre tenfîz vezirleri takip edecek ?ekilde bir geçici emir belirlenmesi benimsenmi?tir.
Bu, halifenin azledilmesi halinde de geçerlidir. Geçici emir, aday olmam??sa en ya?l? muavin olur. Aday olmu?sa, sonraki olur, ta ki muavinler bitinceye kadar… Sonra en ya?l? tenfiz muavini olur ve hakeza. Hepsinin aday olmak istemesi halinde, en genç tenfîz veziri geçici emirli?i üstlenmek zorunda kal?r.
Bu emir; Resulullah ’in cihat için veya Veda Hacc? s?ras?nda veya benzer durumlarda yapt??? gibi, cihada veya sefere ç?kt??? zamanlarda halifenin kendi yerine nâib k?ld??? kimseden farkl?d?r. Zira bu durumlarda nâib k?l?nan kimse, söz konusu niyabetin gerektirdi?i i?lerin güdülmesi konusunda halifenin kendisi için belirledi?i salahiyetlere sahiptir.
