Madde 35

Bu madde iki ??ktan ibarettir: Birincisi: Halifeyi nasbetme hakk?na sahip olan bizzat ümmettir. ?kincisi: Ümmet halifeyi azletme hakk?na sahip de?ildir. Birinci ??kka gelince; bunun delili biat hadisleridir. Hiçbir kimse biat yoluyla olmad?kça Hilafet mans?b?na oturamaz. Çünkü halifeyi nasbetme metodu bizzat biattir. Bu ise Müslümanlar?n Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e biat vermelerinden, Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in bize biati emretmesinden ve ra?idi halifelerden her birinin Hilafet’i ancak biat ile devralmas?ndan sabittir. ?kinci ??kka gelince; bunun delili apaç?k küfür olmad??? sürece zulmetse dahi halifeye itaat etmeye te?vik edilmesidir. Nitekim ?bn-u Abbas’tan Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ?öyle buyurdu?u rivayet edildi: مَنْ رَأَى مِنْ أَمِيرِهِ شَيْئًا يَكْرَهُهُ فَلْيَصْبِرْ، فَإِنَّهُ مَنْ فَارَقَ الْجَمَاعَةَ شِبْرًا فَمَاتَ فَمِيتَةٌ جَاهِلِيَّةٌ “Her kim emirinden ho?lanmad??? bir ?ey görürse sabretsin. Zira her kim cemaatten bir kar?? ayr?l?r ve (bu halde) ölürse cahiliye ölümü ile ölmü? olur.” Buradaki [أميره] “emirinden” kelimesi geneldir ve müminlerin emiri olmas?ndan dolay? bunun kapsam?na halife de girer. Yine Muslim, Seleme ?bn-u Yezîd el-Cu’fî’nin hadisinde ?öyle geçti: أنه سأل رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ قَامَتْ عَلَيْنَا أُمَرَاءُ يَسْأَلُونَا حَقَّهُمْ وَيَمْنَعُونَا حَقَّنَا فَمَا تَأْمُرُنَا فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ سَأَلَهُ فِي الثَّانِيَةِ أَوْ فِي الثَّالِثَةِ مِثْلَهُ وَقَالَ فَجَذَبَهُ الأَشْعَثُ بْنُ قَيْسٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا فَإِنَّمَا عَلَيْهِمْ مَا حُمِّلُوا وَعَلَيْكُمْ مَا حُمِّلْـتُمْ “Seleme, Ey Allah’?n Nebisi! Kendi haklar?n? bizden isteyen, fakat bizim haklar?m?z? vermeyen yöneticiler ba??m?za geçerse, bize nas?l davranmam?z? tavsiye edersiniz? diye sordu. Resul yüz çevirdi. O tekrar sordu. Yine yüz çevirdi. Sonra ikinci veya üçüncü kez tekrar sordu. (Râvi) dedi ki: “Derken E?’as ?bn-u Kays, Seleme’yi kenara çekti.” Bunun üzerine Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ?öyle buyurdu: “Dinleyin ve itaat edin. Zira onlar ancak kendi yüklendiklerinden siz de kendi yüklendiklerinizden sorumlusunuz.”

Muslim ve el-Buhari, Ubade ?bn-u Samit [RadiyAllahu Anh]’den ?öyle dedi?ini rivayet ettiler: دَعَانَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَايَعْنَاهُ فَكَانَ فِيمَا أَخَذَ عَلَيْنَا أَنْ بَايَعَنَا عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِي مَنْشَطِنَا وَمَكْرَهِنَا وَعُسْرِنَا وَيُسْرِنَا وَأَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَأَنْ لاَ نُنَازِعَ الأَمْرَ أَهْلَهُ قَالَ: إِلاَّ أَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا عِنْدَكُمْ مِنَ اللَّهِ فِيهِ بُرْهَانٌ “Resulullah bizi ça??rd?, biz de ona biat ettik. Bizden ald??? biat aras?nda zorlukta ve kolayl?kta, ho?nutluk ve ho?nutsuzlukta, a??r?m?za gitse de i?itip itaat edece?imize, emir sahipleriyle çeki?meyece?imize dair biat ettik.” Buyurdu ki: “Ancak elinizde apaç?k küfür (üzere olduklar?na) dair Allah’tan bir burhan görmeniz müstesna.” Ebî Zerr’den Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in ?öyle buyurdu?u rivayet edildi: يَا أَبَا ذَرٍّ، كَيْفَ أَنْتَ عِنْدَ وُلاَةٍ يَسْتَأْثِرُونَ عَلَيْكَ بِهَذَا الْفَيْءِ؟ قَالَ: وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، أَضَعُ سَيْفِي عَلَى عَاتِقِي فَأَضْرِبُ بِهِ حَتَّى أَلْحَقَكَ، قَالَ: أَفَلاَ أَدُلُّكَ عَلَى خَيْرٍ لَكَ مِنْ ذَلِكَ؟ تَصْبِرُ حَتَّى تَلْقَانِي “Yâ Ebâ Zerr! Ba??na bu feyi tekeline alan yöneticiler gelirse ne yapars?n?” Seni hak olarak gönderene yemin olsun ki k?l?c?m? omzuma al?r?m sana kavu?as?ya kadar onlarla vuru?urum.” Allah’?n Resulü dedi ki: “Sana bundan daha hay?rl? bir ?ey göstereyim mi? Bana kavu?as?ya kadar sabretmendir.” ??te bu hadislerin hepsinde halife, azlini gerektiren ?eyler yapmas?na ra?men Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], ona itaati ve zulmüne sabretmeyi emretmi?tir. Bu da ümmetin onu azletme hakk?na sahip olmad???na delalet eder.

Ayr?ca Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Arabî’nin biatini dü?ürmeyi reddetmi?tir. Nitekim Cabir ?bn-u Abdullah’tan ?öyle rivayet edildi: Bir Arabî Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e biat etti. Sonra Arabî yi Medine’de bir huzursuzluk bast? ve Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e gelerek [أَقِلْنِي بَيْعَتِي] “Yâ Muhammed! Benim biatimi dü?ür” dedi. Ama onu reddetti. Sonra yine geldi ve [أَقِلْنِي بَيْعَتِي] “Benim biatimi dü?ür” dedi. Ama onu yine reddetti. Sonra yine geldi ve [أَقِلْنِي بَيْعَتِي] “Benim biatimi dü?ür” dedi. Ama onu yine reddetti. Arabî de çekip gitti. Bunun üzerine Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ?öyle buyurdu: إِنَّمَا الْمَدِينَةُ كَالْكِيرِ تَنْفِي خَبَثَهَا وَيَنْصَعُ طَيِّبُهَا “Medine körük gibidir. Pisliklerini f?rlat?p atar ve temizlerini, iyilerini daha da parlat?r.” Bu hadis, biatin gerçekle?mesi halinde biat edenleri ba?lay?c? oldu?una delalet eder. Bu da demektir ki onlar?n halifeyi azletmeye hakk? yoktur demektir. Zira onlar?n halifeye yapt?klar? biatlerini dü?ürmeye haklar? yoktur. ?öyle denilmez: Arabî, biatinin dü?ürülmesi ile devlet ba?kan?na itaatten de?il ?slam’dan ç?kmak istemi?tir. Böyle denilmez: Çünkü böyle olmu? olsayd? onun yapt??? bu ?ey dinden dönmek olurdu ve Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in onu öldürmesi gerekirdi. Zira mürtet öldürülür. Çünkü biat, ?slam’a yap?lm?? bir biat de?ildir. Bilakis itaat için yap?lm??t?r. Bunun içindir ki o, ?slam’dan de?il itaatten ç?kmak istiyordu. Binaenaleyh Müslümanlar?n biatlerinden vazgeçmeleri sahih olmaz. Dolay?s?yla halifeyi azletme hakk?na sahip de?ildirler.

Ancak ?eriat, azle ihtiyaç olmadan halifenin ne zaman azledilece?ini ve azledilmeyi ne zaman hak edece?ini beyan etmi?tir. Ayn? ?ekilde bu da onu azletmenin ümmete ait oldu?u anlam?na gelmez. Ümmet ise ancak zulmünden dolay? güçlü hak bir sözle onu muhasebe eder ve apaç?k küfür izhar etti?inde onunla sava??r. Azledilmeyi hakketti?i zaman onu azletme salahiyetini ise ?eriat, Mezâlim Mahkemesine vermi?tir.