Madde 45

Bu maddenin delili; ayn? ?ekilde muavinin vak?as?d?r ki o, kendisini mükellef k?ld??? hususlarda halifenin naibidir. Naib ise ancak kendisini naib k?lan?n nam?na niyabet i?ini yerine getirir. Dolay?s?yla muavin halifeden ba??ms?z olamaz. Bilakis tamamen Ömer’in veziri oldu?u s?rada Ebî Bekir ile yapt??? gibi, her i?te onu bilgilendirir. Nitekim Ömer, uygun gördü?ü hususta bilgilendirirdi. Halifeye mütalaa vermesi, detaylar?ndan her bir detayda ondan izin almas? demek de?ildir. Zira bu da muavinin vak?as?na ayk?r?d?r. Bilakis mütalaan?n manas?; vilayetlerden bir vilayete muktedir bir vali tayin edilmesi gere?i veya insanlar?n ?ikayette bulundu?u -piyasada yiyecek k?tl??? gibi- hususlar?n giderilmesi veya devletin buna benzer tüm i?leri gibi ya i? hakk?nda onunla müzakere etmektir ya da muttali olmas? ve ne manaya geldi?ine vak?f olmas? bak?m?ndan bu tür i?leri mücerret bir arz ile ona arzetmektir. ??te böylesi bir mütalaa, muavinin bu mütalaa içerisinde geçen her ?eyi tüm detaylar? ile yapmas? için yeterli olur ve i?e kalk??mas? için ayr?ca izin verilmesine gerek kalmaz. Velakin infaz edilmemesi emri verildi?i zaman, bu mütalaan?n infaz edilmesi sahih olmaz. Dolay?s?yla mütalaa, i?i mücerret olarak arz etmek veya müzakere etmek olup yap?lmas? için izin almak de?ildir. Dolay?s?yla da -halife infaz?n? durdurmad??? sürece- muavinin mütalaay? infaz etme hakk? vard?r.

Maddenin sonunda geçen “Halifenin infaz etmesini emrettiklerini infaz etmelidir” ifadesine gelince; çünkü muavin yönetim salahiyetini halife gibi zati olarak alamaz. Bilakis halife taraf?ndan vezirli?in kendisine tevdî edilmesi ile al?r. Binaenaleyh halife ona bir i?i emretti?inde onu infaz etmelidir ve infaz etmemesi caiz de?ildir. Zira muavine i?leri kendi görü?üne ve içtihad?na göre yürütme hakk?n?n verilmesi halifenin emretmedi?i hususlar için geçerlidir. Fakat halife ona bir emri infaz etmesini emrederse muavinin bu emri, emredilmesi d???nda de?il halifenin emretti?i ?ekilde infaz etmesi gerekir.