Madde 54

Bu maddenin delili; vali, tayin etti?i mekanda halifenin muavinidir. Dolay?s?yla vali, halifenin salahiyetlerine sahiptir ve velâyeti genel oldu?unda umumi gözetimde muavin gibidir. Lakin (velâyet) mekan?n?n d???na ç?kamaz ve ba?ka bir mekan (ba?ka bir velâyet) için yeni bir tayine muhtaçt?r. E?er velâyeti özel ise sadece görevlendirildi?i i?lerde özel gözetim hakk?na sahiptir ve bunlar?n d???ndaki i?lere bakma salahiyetine sahip de?ildir.

Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Yemen’e vali yapt??? ve salâh ile sadakay? ona ait k?ld???nda Muaz ?bn-u Cebel’in durumunda oldu?u gibi baz? valilere genel vali olarak velâyet vermi?tir. Yemen’e vali yapt??? ve salâh ile sadakay? ona ait k?ld???nda Muaz ?bn-u Cebel’in durumunda oldu?u gibi baz? valilere her ?eyde genel velâyet olarak velâyet vermi?tir. Yine Sallallahu Aleyhi ve Sellem, Ferve ?bn-u Museyk’i Murâd, Zebîd ve Muzhic kabileleri üzerine özel vali yapt??? ve onunla birlikte Halid ?bn-u Said’i sadaka üzere göndermesinde oldu?u gibi baz? valilere de özel velâyet vermi?tir.

Ayn? ?ekilde Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], baz? valileri gönderir ve onlara nas?l hareket edeceklerini ö?retmezdi. Nitekim Ali [Radiyallahu Anh]’? Yemen’e göndermi? ve kendisini ve yetene?ini bilmesinden dolay? ona hiçbir ?ey ö?retmemi?tir. Yine Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], baz?lar?n? göndermi? ve onlara nas?l hareket edeceklerini ö?retmi?tir. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], Muaz ?bn-u Cebel’i Yemen’e göndermi? ve ona ?öyle demi?tir: كَيْفَ تَقْضِي إِنْ عَرَضَ لَكَ قَضَاءٌ قَالَ أَقْضِي بِكِتَابِ اللَّهِ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ فَسُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي سَنَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَجْتَهِدُ رَأْيِي وَلَا آلُو قَالَ فَضَرَبَ صَدْرِي فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي وَفَّقَ رَسُولَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِمَا يُرْضِي رَسُولَهُ “Sana bir mesele getirildi?inde nas?l hükmedeceksin? Dedi ki: “Allah’?n kitab? ile hükmederim.” Dedi ki: “Ya Allah’?n kitab?nda yoksa?” Dedi ki: “Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in sünneti ile (hükmederim).” “Resulullah’?n sünnetinde de yoksa?” Dedi ki: “Kendi görü?ümle içtihat etmeden b?rakmam.” Dedi ki: “Gö?süme vurdu ve: “Allah’?n resulünün elçisini resulünün raz? oldu?una muvaffak k?lan Allah’a hamdolsun” dedi.”

Ayn? ?ekilde bu hadisin bir benzerini ?bn-u Kudame Mu?ni’de ve el-Amidi el-?hkam’da zikretti. Dolay?s?yla bu hadis muteber müçtehitlerin ald??? me?hur bir hadistir. Dolay?s?yla da bu aç?dan hasen hadislerden say?l?r.  

Hakeza valiye genel vali veya özel vali olarak vilayet verilmesi caiz oldu?u gibi ona i?inin tafsili ve genel olarak aç?klanmas? da caizdir…

Her ne kadar halifenin bir valiyi, genel valilik veya özel valilik ile tayin etmesi caiz olsa da Muaviye’nin genel vali olarak tayin edilmesi sonucunda onun Osman’?n döneminde halifeden ba??ms?zla?t???, Osman’?n onun üzerinde otoritesinin zahir olmad??? ve Osman’?n vefat?ndan sonra ?am beldesinde her ?eyde yönetim salahiyetine sahip olmas?ndan dolay? bu fitnenin meydana geldi?i sabit olmu?tur. Yine Abbasi halifelerinin zaafiyet döneminde genel valili?in vilayetlerin ba??ms?zl???na (devletten kopmas?na) imkan sa?lad??? da sabit olmu?tur. O kadar ki halife için sultandan (hakimiyet nam?na) kala kala ismi ile dua edilmesi ve ad?na para bast?r?lmas? kald??? sabit olmu?tur. Genel valilik verilmesi ?slami Devlet için zarara sebep oldu?undan dolay? halifeden ba??ms?zla?mas?na yol açmayacak ?ekilde valilin velâyeti özelle?tirilir. Mademki ba??ms?zl??a imkan veren ?ey bizzat ordu, mal (maliye) ve kadâd?r ki ordu güçtür, mal hayat?n can damar?d?r ve kadâ hukukun ve hadlerin ikamesidir o halde valilerin velâyeti kadân?n, ordunun ve mal?n d???nda özel valilik yap?l?r. Çünkü bunlar?n valinin eline verilmesi ba??ms?zl?k riskine ve devlet üzerinde bundan kaynaklanan bir riske yol açmaktad?r. Bu maddenin ikinci k?sm? i?te buna göre konulmu?tur. Maddenin son k?sm?na gelince; vali, infaz gücüne sahip olmas? kaç?n?lmaz bir yöneticidir ve bundan dolay? polis onun emirli?i alt?ndad?r. Valinin emirli?i, bahsi geçen üç ?ey d???nda vilayette her ?eye ?amil oldu?u gibi polisi de kapsamaktad?r. Ancak ?urta, iç güvenli?e ba?l? olmas? itibar?yla idaresi iç güvenlik dairesinin elinde olmas?na ra?men valinin tasarrufu alt?ndad?r.