Madde 78

Bu maddenin delili; yukar?da geçen kâd?’l kudân?n delilidir. Ancak husumetleri fasleden kâd?n?n ve hisbe kâd?s?n?n erkek olmas? ?art de?ildir. Bilakis bu ikisinin kad?n olmas? caizdir. Çünkü onlar, yönetici de?ildir sadece bir kâd?d?r. Yani ?er’i hükmü haber verendir onu infaz eden de?ildir. Bunun içindir ki ?u hadis onlara intibak etmez: لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً “Emirlerini (yönetimlerini) bir kad?na tevdî eden bir toplum asla iflah olmayacakt?r.” Bu hadis velâyet -ki o, yönetimdir- hakk?ndad?r. Hadisin sebebi ise Fars halk?n?n bir kad?n? kendilerine kraliçe yapmalar?d?r. Nitekim Ebî Bekir’e ?öyle dedi: Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’e Fars halk?n?n, kisran?n k?z?n? kendilerine kraliçe yapt?klar? haberi ula??nca ?öyle buyurdu: لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً  “Emirlerini (yönetimlerini) bir kad?na tevdî eden bir toplum asla iflah olmayacakt?r.” Dolay?s?yla hadisin söylenme sebebi, hadisin metninde aç?kça gelen belirli bir konudur ki o yönetimdir, yani otoritedir. Kadâ ise otorite de?ildir. Dolay?s?yla da hadis, yönetime has olur ve kadây? kapsamaz. Bu da ?u iki sebepten dolay?d?r:

Birincisi: Belirli bir konu hakk?nda söylenen nass, bir sorunun cevab? olan nass gibidir. Dolay?s?yla sorunun veya olay?n konusuna tahsis edilmelidir ve her ?ey için genel olmas? sahih olmaz. Çünkü soru, cevaba ba?l?d?r, belirli bir konu hakk?ndaki söz bu konuya hasredilmelidir ve Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in lafz?, soru veya olayla ilgilidir. Dolay?s?yla hüküm bununla ilgili olur. Bunun aksine ?ayet Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], bu sözü bir ba?lang?ç olarak söylemi? olsayd? bu durumda genel ve genelle ilgili olurdu. Fakat bu sözü belirli bir olaya veya belirli bir soruya ili?kin olarak söylemi? olsayd? durum farkl? olurdu. Zira nass, yani Allah’?n kelam? veya Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]’in kelam?, kesinlikle soru veya olayla ilgili olurdu. Dolay?s?yla hüküm, ?üphesiz bununla ilgili olurdu. Bu, bir olay?n veya sorunun ortaya ç?kartt??? konu aç?s?ndan olup soruyu soran veya kendisi ile birlikte olay?n vuku buldu?u kimse aç?s?ndan de?ildir. Zira bu kimseler hakk?nda önemli olan lafz?n genel olmas?d?r, sebebin özel olmas? de?ildir. Bunun içindir ki sebep ile konunun aras? ay?rt edilmelidir. Zira önemli olan lafz?n genel olmas?d?r, sebebin özel olmas? de?ildir. Çünkü laf?z, sebeple ilgili de?ildir ve olay?n veya sorunun, yani olay?n içerdi?i konunun veya sorunun içerdi?i konunun aksine genelli?i üzere baki kal?r. Zira laf?z, kesinlikle olay veya soruyla ilgilidir ve bu hususta hiç bir ?üphe yoktur. Çünkü hadis, ancak olay veya soru hakk?ndad?r. Bundan dolay? konuya hast?r ve genel de?ildir. Binaenaleyh, لَنْ يُفْلِحَ قَوْمٌ وَلَّوْا أَمْرَهُمُ امْرَأَةً  “Emirlerini (yönetimlerini) bir kad?na tevdî eden bir toplum asla iflah olmayacakt?r” hadisi, yönetime hast?r kadây? kapsamaz.

Birinci sebep böyledir. ?kinci sebebe gelince; hadisteki “ولوا أمرهم” “Emirlerini (yönetimlerini) tevdî edenler” ifadesi, velâyettendir ki o, velâyet-ul emirdir. Kâd? ise ne validir ne de veliyyul emirdir. Bunun içindir ki bu hadisin kapsam?na girmez. Dolay?s?yla hadis kadây? kapsamaz. Hadisin delaleti aç?s?ndan böyledir. Kâd?n?n kad?n olmas?n?n caiz olmas? aç?s?ndan olana gelince; kâd?, di?er memurlar gibi bir ücretlidir ve ücretlinin erkek de kad?n da olmas? caizdir: فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ “E?er sizin için (çocuk) emzirirlerse, onlara (emziren kad?nlara) ücretlerini verin.” Zira kâd?, ?eriata göre bir i?i yapmak, yani davac?lara ba?lay?c? yönde ?er’i hükmü bildiren bir yard?mc?d?r. ?eriat? infaz etmenin yard?mc?s? de?ildir. Bundan dolay? menfaat kar??l???nda bir akit olan icâran?n tarifi kâd?ya intibak ederken bunun aksine yöneticiye intibak etmez. Çünkü yönetici ile belirli bir menfaat üzerinde akit yap?lmam??t?r. Bilakis ona ?eriat? infaz etme görevi verilmi?tir. Bundan dolay? yöneticinin kad?n olmas? caiz de?ildir. Çünkü o, veliyyul emirdir. Kâd?n?n ise yönetici olmay?p ücretli olmas?ndan dolay? kad?n olmas? caizdir. Kâd? için ?art ko?ulan di?er ?artlar?n delilleri ise daha önce Halifenin ?artlar?n?n delillerinde geçmi?tir. Yine kâd?n?n fakih olmas? ?art?n?n delili, “kâd? üçtür” hadisinde geçen ?u ifadedir: وَرَجُلٌ قَضَى لِلنَّاسِ عَلَى جَهْلٍ فَهُوَ فِي النَّار “?nsanlara cehaletle hükmeden ki?i ate?tedir.”  

Bu hisbe kâd?s? ve husumetleri fasleden kadâ aç?s?ndand? ki bunlar?n kad?n olmas? caizdir. Mezâlim kâd?s?na gelince; kâd?’l kudâ gibi erkek olmas? ?artt?r. Çünkü onun i?i kadâ ve yönetimdir. Zira yönetici hakk?nda hüküm vermekte ve ?eriat? onun üzerine infaz etmektedir. Bundan ötürü, kâd?lar?n di?er ?artlar?na -ki fakih olmas? da bunlardand?r- ilaveten erkek olmas? da ?art ko?ulur.  Ancak daha da ötesi müçtehit olmas? ?art ko?ulur. Çünkü yöneticinin, ?er’i delili olmayan bir hüküm ile yönetmesinden veya istidlalde bulundu?u delilin hadiseye intibak etmemesinden dolay?, Allah’?n indirdiklerinden ba?kas? ile yönetmi? olmas? da bakaca?? mezâlimlerdendir. Bu tür mazlimeyi, müçtehitten ba?kas? çözmeye güç yetiremez. Müçtehitten ba?kas? oldu?unda cehalet ile hüküm verebilir. Bu ise haramd?r, caiz de?ildir. Onun için yöneticinin ve kâd?lar?n ?artlar?na ek olarak, mezâlim kâd?s?n?n müçtehit olmas? ?art ko?ulur.