Madde 124

Bu maddede iktisadî problemin iki ??ktan ibaret oldu?u beyan edilmi?tir: Birincisi: Fertlerin fakirli?i. Yani ülke servetinin hiçbir fert mahrum kalmayacak ?ekilde tebaan?n her bir ferdine ula?mas?n? garantilemek. ?kincisi: Tebaan?n her ferdinin servete sahip olmas?na ve ondan faydalanmas?na imkan vermek. Birinci ??kka gelince; bunun delili, fakir, miskin ve yolda kalanlar hakk?nda gelen ayetler ve hadislerdir. Bu sorunun önemine dikkat çekecek ?ekilde bir çok çe?itli delil gelmi?tir. Ayetlere gelince; Allahuteala ?öyle buyurdu: وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِيرَ "Biçare fakiri de doyurun." Ve ?öyle buyurdu: وَمَا تُنفِقُواْ مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لاَ تُظْلَمُونَ لِلْفُقَرَاء الَّذِينَ أُحصِرُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ "Hay?r olarak infak etti?iniz ne varsa; kar??l??? size tam olarak verilir ve asla haks?zl??a u?rat?lmazs?n?z. (Sadakalar?n?z) kendilerini Allah yoluna adam?? fakirler için olsun." إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ "Sadakalar (zekatlar) ancak fakirlere, miskinlere, zekat amillerine, müellefe-i kulûba (gönülleri ?slam'a ?s?nd?r?lacak olanlara), kölelere, borçlulara, Allah yolundakilere, yolda kalm??lara mahsustur." Ve ?öyle buyurdu: مَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ "Allah'?n, (fethedilen) ülkeler halk?ndan resullerine verdi?i ganimetler; Allah, resulü, yak?nlar?, yetimler, miskinler ve yolda kalm??lar içindir." Ta ki ?u kavline kadar: لِلْفُقَرَاء الْمُهَاجِرِينَ "(Bir de) o muhacir fakirler içindir." Ve ?öyle buyurdu: إِن تُبْدُواْ الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَإِن تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاء فَهُوَ خَيْرٌ لُّكُمْ "E?er sadakalar? aç?ktan verirseniz ne âlâ! E?er onu fakirlere gizlice verirseniz, i?te bu sizin için daha hay?rl?d?r." Ve ?öyle buyurdu: وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ "(Savm tutmaya) güçleri yetmeyenlere bir fakir doyumu kadar fidye gerekir." Ve ?öyle buyurdu: فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا "Buna da gücü yetmeyen altm?? fakiri doyurur." Ve ?öyle buyurdu: وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا "Onlar, kendi canlar? çekmesine ra?men yeme?i fakire, yetime ve esire yedirirler." Ve ?öyle buyurdu: أَوْ إِطْعَامٌ فِى يَوْمٍ ذِى مَسْغَبَةٍ يَتِيماً ذَا مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذَا مَتْرَبَةٍ "Veya açl?k gününde yemek yedirmektir. Yak?nl??? olan bir yetime veya hiçbir ?eyi olmayan fakire." Ve ?öyle buyurdu: قُلْ مَا أَنفَقْتُم مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ "De ki: Hay?r olarak infak etti?iniz ?ey, ebeveyn, yak?nlar, yetimler, fakirler ve yolda kalanlar için olmal?d?r." Ve ?öyle buyurdu: وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَالْمَلآئِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّآئِلِينَ "As?l iyilik; Allah'a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara, nebilere inanan ve yak?nlara, yetimlere, fakirlere, yolda kalm??lara, dilenenlere sevdi?i maldan veren kimselerdir." Ve ?öyle buyurdu: أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ "Veya fakirleri doyurma keffaretidir." Ve ?öyle buyurdu: فَكَفَّارَتُهُ إِطْعَامُ عَشَرَةِ مَسَاكِينَ "Bunun da keffareti on fakiri doyurmak." Ve ?öyle buyurdu: وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ "Onlar?n mallar?nda dilenen ve yoksullar için bir hak vard?r." Ve ?öyle buyurdu: وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ لِّلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ "Mallar?nda belli bir hak vard?r. Dilenene ve yoksula vermek için." Hadislere gelince; Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], ?öyle buyurdu: وَأَيُّمَا أَهْلُ عَرْصَةٍ أَصْبَحَ فِيهِمْ امْرُؤٌ جَائِعٌ فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُمْ ذِمَّةُ اللَّهِ تَعَالَى "Aralar?nda bir ki?inin aç olarak sabahlad??? herhangi bir hane halk?n?n üzerinden Allahuteala'n?n zimmeti/korumas? kalkm??t?r." Sallallahu Aleyhi ve Selem, Rabbinden rivayetle ?öyle buyurdu: مَا آمَنَ بِي مَنْ بَاتَ شَبْعَانَ وَجَارُهُ جَائِعٌ وَهُوَ يَعْلَمُ "Her kim kom?usunun aç oldu?unu bildi?i halde tok olarak gecelerse bana iman etmi? olmaz." ??te bu ayetler, hadisler, infak hakk?nda varit olan ayetlerin tamam?, sadaka ve zekat hükümleri, fakirlere, miskinlere, yolda kalm??lara, dilencilere, yani kendilerinde fakirlik s?fat?n?n tahakkuk etti?i kimselere bakmaya s?k s?k te?vik edilmesi; i?te tüm bunlar, aç?k bir ?ekilde iktisadî problemin fertlerin fakirli?i oldu?unu, yani servetin fertlere, fertlerin fakirli?ine yol açacak ?ekilde kötü da??t?lmas? oldu?una delalet etmektedir. Dolay?s?yla problem, servetin tebaan?n her bir ferdine da??t?lmas?d?r. Dolay?s?yla da da??l?m?n, bu servet her bir ferde ula?acak ?ekilde çözülmesi gerekir. Zira deliller, bu da??l?m?n her bir ferde isabet etmesi gerekti?i ?ekilde gelmi?tir. Her bir ferde isabet etmesi için ise servetten mahrum olanlar?n halledilmesi gerekir. Yani fakirler, miskinler, yolda kalm??lar, dilenciler, yani kendilerinde fakirlik s?fat?n?n tahakkuk etti?i kimselerin halledilmesi gerekir. ??te bunlar maddenin ilk ??kk?n?n delilleridir.

Maddenin ikinci ??kk?na gelince; bunun delili, Allahuteala'n?n mubah k?ld??? mülk edinme sebeplerinin hepsinde mülk edinmeyi genel olarak mubah k?lmas?d?r. Zira Aleyhi's Salatu ve's Selam ?öyle buyurdu: مَنْ أَحَاطَ حَائِطًا عَلَى أَرْضٍ فَهِيَ لَهُ "Her kim bir araziye duvar çekerse o onundur." Allahuteala ise ?öyle buyurdu: أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ "Deniz av? yapmak size helal k?l?nd?." Hakeza mülk edinmenin mubah olmas? ve bu mubahl???n da Müslüman olsun zimmi olsun tebaan?n her bir ferdi için genel olmas?, ferdin mülke sahip olmas?na ve onun için çal??mas?na imkan verilmesine delalet etmektedir. Ayn? ?ekilde yiyecek, giyecek ve meskenden faydalanma ve yararlanma delilleri de genel olarak gelmi?tir. Allahuteala ?öyle buyurdu: فَكُلُواْ مِنْهَا "Orada bulunanlardan yiyiniz." Aleyhi's Salatu ve's Selam ?öyle buyurdu: مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ "Hiçbir kimse kesinlikle elinin çal??mas? (eme?i) ile yedi?i (yemekten) daha hay?rl? bir yemek yememi?tir." Allahuteala ?öyle buyurdu: كُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ "Allah'?n size verdi?i r?z?ktan yeyin…" Ve ?öyle buyurdu: وَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ حَلاَلاً طَيِّبًا "Allah'?n size helal ve temiz olarak verdi?i r?z?ktan yeyin." Ve ?öyle buyurdu: كُلُواْ مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ "Size verdi?imiz r?z?klar?n temiz olanlar?ndan yeyin." Ve ?öyle buyurdu: قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللّهِ الَّتِيَ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالْطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ "De ki: Allah'?n kullar? için yaratt??? süsü ve temiz r?z?klar? kim haram k?ld??" Bu ve benzeri delillerin hepsi genel olarak gelmi? olup bu mubahl???n genelli?i, Müslüman veya zimmi olsun tebaan?n her bir ferdinin faydalanmas?n? kapsar. Tüm bunlar?n manas? ise ?eriat, tebaan?n her ferdine mala sahip olma ve ondan faydalanma imkan? vermi? demektir.

Buna göre ?eri deliller gelmi? ve temel problemin ne oldu?unu onun çözümünü beyan ederek aç?klam??t?r. Temel problemin; fertlerin fakirli?i, her ferde mala sahip olma ve ondan faydalanma imkan? verilmemesi oldu?unu beyan etmi?tir. Geldi?inde ise çözümü, fertlerin fakirli?ine odaklam??, mala sahip olmay? ve ondan faydalanmay? genel olarak mubah k?lm?? ve bu mubahl??? iktisadî i?lerin esas? k?lm??t?r. ??te temel problem budur. Veya di?er bir ifadeyle temel problem, servet da??l?m?d?r servetin üretimi de?ildir. Zira temel problem, fertlerin fakirli?i ve servete sahip olmalar?na ve ondan faydalanmalar?na imkan verilmemesidir. Yoksa ülkenin fakirli?i ve servete ihtiyac? de?ildir. Dolay?s?yla problem, da??l?md?r üretim de?ildir.

Temel problemin da??l?m olup üretim olmad???n?n delili, fakirli?in çözümüne, mülk edinmenin ve mülkten faydalanman?n mubahl???na ili?kin gelen ?eri deliller oldu?u gibi iktisadî hayat?n vak?as?d?r. ?eri delillere gelince; fertlerin fakirli?inin çözümüne, mülk edinmenin ve faydalanman?n mubahl???na ili?kin, yani da??l?ma odaklanarak gelen deliller oldu?u gibi ülkenin fakirli?inin çözümüne, yani üretime ili?kin olarak gelen deliller de vard?r. Her iki hususun delilleri dikkatle incelendi?inde fertlerin fakirli?i, mülk edinmenin ve faydalanman?n mubahl??? hakk?ndaki delillerin dikkat çekici ?ekilde çok ve çe?itli olarak geldi?i görülür. Bu da büyük bir ihtimam?n oldu?unu ve bu delillerin tali bir hususu de?il temel bir hususu çözmek için geldiklerini gösterir. Zira fakirli?e, yani kötü da??l?ma ve bunun çözümüne ili?kin ayetler ve hadisler, çokluk derecesine ula?t??? gibi mülk edinmenin ve faydalanman?n mubahl??? hakk?nda gelen deliller de çokluk derecesine ula?m??t?r. Bir yönden böyledir. Di?er yönden ise ?öyledir; fakirli?i çözen ?ey -ki o, servete sahip olmakt?r-, iktisatta temel olup bunun ötesinde ba?ka bir temel yoktur ve iktisadî problemlerin tamam? bundan dallan?r. Dolay?s?yla temel problem servete sahip olmakt?r. ??te temel problemin da??l?m olmas? buradan kaynaklanmaktad?r. Yani hem fakirlik, mülk edinme ve faydalanman?n mubahl??? hakk?ndaki delillerin çok olmas? hem de bu delillerin, ötesinde ba?ka bir temelin olmad??? ve iktisadî problemlerin tamam?n?n kendisinden dalland??? bir temeli çözmü? olmas? iktisatta temel problemin da??l?m oldu?una dair bir delildir. Bunun aksine ülkenin fakirli?iyle ilgili deliller veya di?er bir ifadeyle üretimle ilgili deliller, hem birkaçla s?n?rl?d?r hem de do?rudan üretimi de?il üretimin gerektirdi?i ?eyleri çözmek için gelmi?tir. Nitekim bunlar aras?nda do?rudan üretime delil olarak gelen neredeyse hiç yoktur. Zira ülkede serveti ortaya ç?karmay? gerektiren, yani üretimi çözmeyi gerektiren ?eri deliller gelmi?tir. Mesela Allahuteala'n?n ?u kavli: وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ "Onlara kar?? gücünüz yetti?ince kuvvetten haz?rlay?n" ülkede servetin varl???n? ve ortaya ç?kar?lmas? için çal??may? gerektirir. Tebaan?n güvenli?ini sa?lamak, maslahatlar?n? gerçekle?tirmek, tebaa için gerekli yollar? açmak, su bulmak, okul ve mescit yapmak, sa?l?k ve e?itimi temin etmek, deprem ve sel gibi acil olaylar? çözmek, bu ve benzeri her ?ey için gerekli tüm hususlarda tebaan?n yükünü üstlenmek servetin varl???n? ve onu ortaya ç?karmak için çal??may? gerektirir. Ayn? ?ekilde temel problem olan fertlerin fakirli?ini çözmek de ancak servetin varl??? ile mümkündür. Dolay?s?yla bu, serveti ortaya ç?karmak için çal??may? kaç?n?lmaz k?lmaktad?r. Dolay?s?yla bu hükümler, bizzat üretimi de?il üretimin gerekliliklerini çözmektedir. Ancak bu hükümler, [ما لا يتم الواجب إلا به فهو واجب] "Kendisi olmad?kça vacibin tamamlanmayaca?? husus da vaciptir" kaidesi gere?i üretimin vaciplili?ine delalet etmektedir. Servetin ortaya ç?kar?lmas?na te?vik etmek üzere gelen sarih hükümlere gelince; her ne kadar var olsa da bunlar birkaçla s?n?rl?d?r. Mesela Allahuteala ?öyle buyurdu: فَإِذَا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانتَشِرُوا فِي الأَرْضِ وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللَّهِ "Salah k?l?n?nca art?k yeryüzüne da??l?n ve Allah'?n lütfundan isteyin." Ve ?öyle buyurdu: فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِن رِّزْقِهِ "?u halde yerin omuzlar?nda (üzerinde) dola??n ve Allah'?n r?zk?ndan yeyin." Aleyhi's Salatu ve's Selam ?öyle buyurdu: مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ "Hiçbir kimse kesinlikle elinin çal??mas? (eme?i) ile yedi?i (yemekten) daha hay?rl? bir yemek yememi?tir." Ve ?öyle buyurdu: مَنْ طَلَبَ الدُّنْيَا حَلاَلاً، اسْتِعْفَافاً عَنِ المَسْأَلَةِ، وَسَعْياً عَلَى أَهْلِهِ، وَتَعَطُّفاً عَلَى جَارِهِ، جَاءَ يَوْمَ القِيَامَةِ وَجْهُهُ كَالقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ "Her kim dilenmekten kaç?nmak, ailesi için çal??mak ve kom?usuna ikramda bulunmak amac?yla helal olarak dünyay? talep ederse k?yamet günü yüzü dolunay ay? gibi gelir." Ve ?öyle buyurdu: طَلَبُ الحَلالِ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ "Helali talep etmek her Müslümana vaciptir." ??te bu deliller, do?rudan r?zk?n talebine te?vik edilmesi, yani üretime te?vik edilmesi hakk?ndad?r. Veya di?er bir ifadeyle ülkenin fakirli?inin çözümü hakk?ndad?r. Fakat ayn? zamanda bu delillerden ortaya ç?kmaktad?r ki bunlarla muhatap olan fertlerdir ve üretime te?vik edilmesi sadece ihtiyaçlar?n? gidermek veya mülkiyetlerini artt?rmak, yani faydalanman?n mubahl??? yoluyla ferdî/bireysel ihtiyaçlar?n? çözmeleri içindir. Bir yönden böyledir. Di?er yönden ise ?öyledir; bu delillerin do?rudan veya dolayl? olarak çözdü?ü ?ey sadece çal??mak de?il bilakis mülk edinmek için çal??makt?r. Yani sahip olmak için üretmektir sadece üretmek de?ildir. Bu da çal??may? ortaya ç?karan?n sahip olmak oldu?unu göstermektedir. Bu da çal??man?n tali bir husus olup temel olmad???n? gösterir. Dolay?s?yla çal??mak sahip olman?n tali bir koludur temeli de?ildir. Bunun içindir ki üretimi gerektiren hükümler, sahip olmak hakk?nda gelmi? olup üretim sahip olman?n gerekliliklerinden oldu?u gibi üretimin delilleri hakk?ndaki do?rudan hükümler de üretimin faydalanmak için oldu?unu aç?klamak üzere gelmi?tir. Böylece ayette çal??mak yemek için k?l?nm??, birinci hadiste yemek çal??maktan say?lm??, ikinci ve üçüncü hadislerde çal??mak dünyay? ve helali talep etmek olarak ifade edilmi?tir. ??te tüm bu hükümlerin delilleri mala sahip olmay? ifade etmektedir. Tüm bunlar da temel problemin üretim olmad???n? bilakis üretimin iktisadî problemlerden bir problem oldu?unu gösterdi?i gibi temel problemin mülk edinme veya di?er bir ifadeyle sahip olmak oldu?unu göstermektedir. Bu da temel problemin da??t?m olmas? demektir.

Tüm bunlar ?eri deliller aç?s?ndand?. ?ktisadî hayat?n vak?as? aç?s?ndan olana gelince; iktisadî bozukluk s?k?nt?s? çeken ülkelerin tamam?n?n bu s?k?nt?y? üretim eksikli?i yüzünden de?il ancak servetin kötü da??l?m? yüzünden çekti?ini hiçbir kimse inkar edemez. Zira komünizmin de kendisinden oldu?u sosyalizm nizam?, ancak toplumun kapitalizm nizam?ndan çekti?i zulmün, yani servetin kötü da??l?m? sonucunda ortaya ç?km??t?r. Nitekim kapitalistlerin nizamlar?na sokmaya çal??t?klar? yamalar?n hepsi servet da??l?m? ile ilgilidir, sosyalist içtihatlar sadece da??l?m meselesini ele almaktad?r ve geri kalm?? ülkeler olarak isimlendirdikleri ülkeler, fakirlikten de?il servetin kötü da??l?m? yüzünden geri kalm??t?r. Bu ise ister Müslüman ister kapitalist ister sosyalist olsun her insan?n hissetti?i somut bir ?eydir. Zira dünyan?n toplam üretimi insanlar?n ihtiyaçlar?ndan fazlad?r. Ancak üretimin kötü da??t?lmas?, baz? insanlar? korkunç ?ekilde zenginle?tirirken baz? insanlar? korkunç ?ekilde fakirle?tirmektedir. Hatta üretim eksikli?inden ?ikayetçi olan ülkelerin bile s?k?nt?s?n? çektikleri temel problem, birinci derecede servetin kötü da??l?m? ard?ndan üretim eksikli?i gelir. Buna göre iktisadî hayat?n vak?as?, iktisatta temel problemin üretim de?il da??l?m oldu?unu gösterir.