Madde 132

Bu maddenin delili; mal?n infak edilmesi delili ile al??-veri?, icara ve benzerleri -ki bunlar mal? artt?rman?n delilleridir- gibi malda sözlü tasarruflar?n delilidir. ?nfak?n deliline gelince; Allahuteala ?öyle buyurdu: لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ "?mkan? fazla olan imkan?na göre infak etsin." Ve israf?n yasaklanmas? hakk?nda ?öyle buyurdu: وَلا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ "?sraf etmeyiniz. Muhakkak ki Allah, israf edenleri sevmez." Ve ?öyle buyurdu: وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيراً إِنَّ ?لْمُبَذِّرِينَ كَانُو?اْ إِخْوَانَ ?لشَّيَاطِينِ "Gereksiz yere de saç?p savurma. Zira böylesine saç?p savuranlar ?eytan?n dostlar?d?rlar." Cimrili?in yasaklanmas? hakk?nda ise ?öyle buyurdu: وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا "Onlar infak ettiklerinde ne israf ne de cimrilik ederler; ikisi aras?nda orta bir yol tutarlar." Sözlü tasarruflara gelince; ?âri, sözlü tasarruflar? al??-veri?, icara, ?irket ve benzerleri gibi belirli muamelatlarla s?n?rland?rd?, bunlar?n keyfiyetini belirledi ve bunun d???ndakileri haram k?ld?. Nitekim Aleyhi's Salatu ve's Selam ?öyle buyurdu: مَنْ عَمِلَ عَمَلاً لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ ٌ "Her kim i?imiz (dinimiz) üzere olmayan bir amel i?lerse o merduttur." ??te muamelatlar?n özel bir keyfiyetle s?n?rland?r?lmas? ve belirli muamelatlar?n sarih bir ?ekilde yasaklanmas?, mülkü artt?rma tasarrufunu ?âri'nin izniyle s?n?rland?rmakt?r.

Ayr?ca haklar?nda belirli özel ?ekilde emrin varit oldu?u bir tak?m tasarruflar oldu?u gibi muamelenin inikad ?artlar? ve s?hhat ?artlar? hakk?nda kesin ?ekilde ?eri nasslar da varit olmu?tur. Dolay?s?yla bu tasarruflar hem ?eri nass?n getirdi?i ?ekle göre yap?lmal? hem de ?eri nass?n getirdi?i inikad ve s?hhat ?artlar?n?n tamam?na haiz olmal?d?r. E?er bu tasarruflar, nass?n getirdiklerine muhalefet eder veya inikad ve s?hhat ?artlar?na haiz olmazsa ?eriata muhalefet etmi? olur. Dolay?s?yla ya haiz olmad??? ?artlar inikad ?artlar?d?r ki bu durumda bat?l olur yada inikad ?artlar? de?ildir ki bu durumda fasit olur. Ancak bu da ?eriat?n getirdi?i emir ve nehiylere muhalefet etmektir. ??te bu butlan ve fesat, ?eriata muhalefet etmektir, yani Allah'?n emir ve nehiylerine muhalefet etmektir. Bu da günah i?lemektir. Buna örnek ?eri akittir. Zira ?âri, ?eri akdin iki akit taraf? aras?nda olmas?n? emretmi?tir. Aleyhi's Salatu ve's Selam ?öyle buyurdu: الْبَيِّعَانِ بِالْخِيَارِ "Al?c? ve sat?c? muhayyerdirler." Allahuteala, hadis-i kutside ?öyle buyurdu: أَنَا ثَالِثُ الشَّرِيكَيْنِ "Ben iki orta??n üçüncüsüyüm." Keza ?âri, icap ve kabulün olmas?n? emretmi?tir. Dolay?s?yla herhangi bir muamele akdi, iki akit taraf? ile icap ve kabul ?artlar?na haiz olmazsa akit bat?l ve gerçekle?memi? olur. Bu muamele sonucunda ortaya ç?kan tasarruf da günah ve haram bir fiili i?lemek olur. Zira bu muamele, ?eriat?n yasaklad??? ?eylerden say?l?r. Buna örnek anonim ?irketleridir. Anonim ?irketi, tek tarafl? gerçekle?en bir ?irkettir. Bir ki?i s?rf ?irketin ?artlar?n? imzalayarak ?irkete ortak oldu?u gibi s?rf ?irket hissesini sat?n alarak da ?irkete ortak olmaktad?r. Zira kapitalistlere göre anonim ?irket, ?slam'da vakfetmek ve vasiyette bulunmak gibi bireysel irade kabilendendir. Dolay?s?yla anonim ?irketinde iki akit taraf? yoktur. Bilakis tek bir yönetici vard?r. ?cap ve kabul yoktur sadece icap vard?r. ?eran ise bir ?irketin al??-veri?, icara, nikah ve benzeri akitlerde oldu?u gibi aynen iki akit taraf?n?n icap ve kabulünün akdi ile olmas? kaç?n?lmazd?r. Bunun içindir ki anonim ?irketi akdolunmam??t?r. Dolay?s?yla bat?ld?r ve haramd?r. ?eriata muhalif olmas?ndan dolay? da ?eriat?n yasaklad??? ?eylerden say?l?r. Zira anonim ?irketinde Allah'?n emretti?i inikad ?artlar? terk edilmi? ve Allah'?n yasaklad??? bir fiil i?lenmi? olup bu da Allah'?n emrine muhalefet etmektir. Allahuteala ?öyle buyurdu: فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ "Onun (Resulullah’?n) emrine muhalefet edenler sak?ns?nlar." Dolay?s?yla anonim ?irketi kurmak günah ve haram olan bir fiili i?lemektir. Dolay?s?yla da ?eran haram olan muamelatlardand?r. Çünkü bat?l olan her akit haramd?r. Bir di?er örnek ise hayat veya e?ya veya varl?k sigortas?d?r. Zira bu, e?ya veya varl?klar aç?s?ndan zarar gören bir mal?n veya mal?n de?erinin yada hayat aç?s?ndan belirli bir paran?n ki?iye tazmin edilmesinin sigorta ?irketi taraf?ndan taahhüt edilmesidir. Keza iki taraf?n tayin edece?i belirli bir zaman zarf?nda kaza olmas? durumunda belirli bir mebla? kar??l???nda vücudun herhangi bir organ?n?n sigortalanmas? da böyledir. Bu sigortada ortada ne sigortal? vard?r ne de bir zimmet ba?ka bir zimmete eklenmektedir. Zira ?irketin kefil gösterdi?i ve zimmetini zimmetine ekledi?i hiç bir kimse bulunmad??? gibi bu sigortada sigortalanan kimsenin sigorta ?irketinin yükümlü k?ld??? mali hak talebinde bulunaca?? hiçbir kimse de bulunmamaktad?r. Çünkü sigortal? kimsenin, ?irketin kefil gösterdi?i mali hak talebinde bulunaca?? hiçbir kimse yoktur. Kefil, bizzat bu sigortad?r. ?eran kefil ise kefilin zimmetinin hak taahhüdünde sigortal? kimsenin zimmetine eklenmesidir. Dolay?s?yla sigortada hem bir zimmetin ba?ka bir zimmete eklenmesi hem kefil, sigortal? ve hak sahibinin bulunmas? hem de zimmette sabit olan hak için bir güvencenin olmas? kaç?n?lmazd?r. ??te sigortan?n inikad ?artlar? ve s?hhat ?artlar? bunlard?r. Sigorta akdi, bu ?artlara haiz olmad??? sürece ?eran bat?l ve haramd?r. Dolay?s?yla onu yapmak günah ve haram olan bir fiili i?lemektir. Dolay?s?yla da ?eran haram olan muamelatlardand?r. Çünkü bat?l olan her muamele haramd?r. ??te ?irket ve sigorta gibi bu tür tasarruflar, ?eri nasslara binaen özel bir keyfiyet ve özel ?artlarla s?n?rland?r?lm??t?r. Dolay?s?yla bunlarla s?n?rl? kalmal?d?r. Bu da mülkü artt?rma tasarrufunun ?âri'nin izniyle mukayyet oldu?una dair bir delildir. Gabn-i fahi? gibi hakk?nda sarih yasa??n varit oldu?u tasarruflar da vard?r. Çünkü Abdullah ?bn-u Ömer [Radiyallahu Anhumâ]'dan rivayet edildi?ine göre bir adam Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'e al??-veri?te aldatt???n? söyleyince ?öyle buyurdu: إِذَا بَايَعْتَ فَقُلْ لاَ خِلاَبَةَ "Bir ?ey satt???nda aldatma yok de" Bi-kesral? hâ ile el-H?lâbe: Aldatmakt?r. Ve ?öyle buyurdu: بَيْعُ الْمُحَفَّلاَتِ خِلاَبَةٌ وَلاَ تَحِلُّ الْخِلاَبَةُ لِمُسْلِمٍ "Muhaffelât (sütün sa??lmayarak memede biriktirilmesi) sat??? aldatmad?r. Bir Müslüman?n aldatmas? helal olmaz." Bu hadisi ?bn-u Ebî ?eybe ve Abdurrezzak, sahih isnatla ?bn-u Mesud'dan mevkuf olarak rivayet ettiler. Bunun içindir ki gabn-? fahi?, haramd?r. ?htikar gibi ki bu da Aleyhi's Salatu ve's Selam'?n ?u kavlinden dolay?d?r: مَنْ احْتَكَرَ فَهُوَ خَاطِئٌ "Her kim ihtikar (stokçuluk) yaparsa günahkard?r." Kumar gibi ki bu da Allahuteala'n?n ?u kavlinden dolay?d?r: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِّنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ "Ey iman edenler! ?arap, kumar, dikili ta?lar (putlar), fal ve ?ans oklar? birer ?eytan i?i pisliktir; bunlardan uzak durun ki kurtulu?a eresiniz." Ribâ (faiz) gibi ki bu da ?u kavlinden dolay?d?r: وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا "Allah al??-veri?i helal, ribây? (faizi) haram k?lm??t?r." Dolay?s?yla bu ve benzeri tasarruflar hakk?ndaki bu sarih yasaklama, mülkü artt?rma tasarrufunun bu ve benzeri muamelelerle olmayaca??n? belirterek bunu s?n?rland?rd??? gibi mülkü artt?rma tasarrufunun ?âri'nin izniyle s?n?rl? oldu?una dair de bir delildir.