Madde 148

Bütçe veya muvazene lafz?, Bat?l? bir ?st?lah olup manas?; devletin sa?lad??? gelirlerin, bu gelirlerin topland??? yerlerin oldu?u bölümlerin, bu yerlerin kollar?n?n oldu?u k?s?mlar?n ve tahsil edilen mebla?lar?n beyan edilmesidir. Ayr?ca harcama yap?lan yerlerin oldu?u bölümlerin, bu yerlerin dallar?n?n oldu?u k?s?mlar?n ve her k?s?mdaki mezkur i?lerden her birine harcanan mebla?lar?n beyan edilmesi yoluyla devletin yapt??? harcamalar?n beyan? da belirlenir. ??te bütçenin veya muvazenenin vak?as? budur. Müslümanlar ise bu vak?ay? bilmiyorlard?. Onlar sadece Beyt-ul Mâl'? biliyorlar, gelirler onda toplan?yor ve harcamalar ondan yap?l?yordu. Ancak Beyt-ul Mâl'a ait gelirlerin ve ondan harcamalar?n yap?l?yor olmas? bütçe ad?yla isimlendirilmemi? olsa da onun vak?as?n? olu?turmaktad?r. Bundan dolay? bu lafz?n ?st?lahi anlam?nda al?nmas?nda bir mania yoktur ki o, gelirler bölümü, harcamalar bölümü ve bunlardan her birinin bölümünün toplam?d?r. Buna göre devletin bir bütçesi veya muvazenesi olmal? ve bu bütçe Beyt-ul Mâl'a ba?lanmal?d?r.

Bölümleri, k?s?mlar? ve bunlara konulacak mebla?lar?yla bu bütçenin haz?rlanmas?na gelince; ?eri hükümler bunu belirlemi?tir. Zira ?eri hükümler gelerek haraç ve fey gibi gelirleri belirledi?i gibi harcamalar?n keyfiyetini de belirlemi?tir. Kesinlikle harcama yap?lmas? gereken ?eyler ve ancak mal oldu?unda harcama yap?lmas? gereken ?eyler sabittir. Dolay?s?yla ?eri hükümler gelerek gelirleri de harcamalar? da belirlemi?tir. Dolay?s?yla da buna göre bütçenin bölümleri daimî bölümler olur. Çünkü bunlar? ?eri hükümler belirlemi? ve ?eri hüküm ise daimi olup de?i?mez. Bütçenin k?s?mlar? ise ya?murla sulanan arazilerin harac? ve sulama ile sulanan arazilerin harac? veya benzerleri gibi bütçeden dallanan kollard?r. Bunlar? halife belirler. Çünkü bunlar, i?lerin gözetilmesindendir ve halifenin görü?ü ile içtihad?na terkedilmi? ?eylerdendir. Belirlenecek mebla?lar da böyledir. Çünkü mebla?lar, cizye, harac ve benzerlerinin miktar?nda oldu?u gibi halifenin görü?üne ve içtihad?na göre belirlenir. Çünkü bunlar, halifeye ba?l? olan ?eylerdendir. Dolay?s?yla Beyt-ul Mâl'?n gelirleri, Beyt-ul Mâl'?n harcamalar? ve Beyt-ul Mâl'da ?eriat?n belirlemedi?i ?eylerin tasarrufunu halifenin görü?üne ve içtihad?na ba?l? k?l?nmas?na ili?kin ?eri hükümlerin delilleri olur. ??te bu üç delil; gelirlerin delilleri, harcamalar?n delilleri ve ?mam?n i?leri gözetmesinin delili, bu maddenin delilleridir. Madem ki halifenin kendi görü?üne ve içtihad?na göre gelirlerin k?s?mlar?n?, her k?sma konulacak mebla?lar?, harcamalar?n k?s?mlar?n? ve her k?sma ait mebla?lar? belirleme hakk? vard?r o halde gerek k?s?mlar? gerekse gelirler yada harcamalar için olsun her k?sma ait mebla?lar?yla devlet için y?ll?k bir bütçenin belirlenmesinde bir mania yoktur. Yasak olan ?ey gelirleri ve harcamalar?yla bütçenin bölümleri için y?ll?k bir bütçenin belirlenmesidir. Çünkü bunlar? ?eri hükümler belirlemi?tir. Dolay?s?yla bunlar daimidir.