Madde 167

?slam, al??-veri? ve icara hükümlerini belirlerken mal?n mübadelesi veya eme?in ve faydan?n mübadelesi için mübadelenin esas?na binaen gerçekle?mesinin farz oldu?u belirli bir ?ey belirlememi?tir. Bilakis mübadelede kar??l?kl? r?za oldu?u sürece mübadeleyi herhangi bir ?eyle gerçekle?tirmede insan? serbest b?rakm??t?r. Mesela bir insan?n diki? ö?retmesi kar??l???nda bir kad?nla evlenmesi, fabrikada bir ay çal??ma kar??l???nda bir araba almas? ve belirli miktarda ?eker kar??l???nda bir ki?inin yan?nda çal??mas? caizdir. Böylece ?eriat, al??-veri? ve icara ile ilgili delillerin genel olmas?ndan dolay? diledi?i ?eyle mübadele yapmakta insan o?lunu serbest b?rakm??t?r: وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَيْعَ "Allah, al??-veri?i helal k?ld?." Yani bir ?eyi herhangi bir ?eyle demektir. Hadis ise ?öyledir: أَعْطُوا الأَجِيرَ أَجْرَهُ قَـبْلَ أَنْ يَجِفَّ عَرَقُهُ "Ücretliye teri kurumadan ücretini verin." Yani çal??an bir kimse, ücret her ne olursa olsun i?ini yapt???nda ücreti ödenir demektir. Ayr?ca mübadelesi yap?lan bu ?eyler, birer fiil de?ildir ki bunlarda aslolan mukayyetlik olup bunlar?n mubah olmas? bir delili gerektirsin. Bilakis bunlar, birer ?eydir. ?eylerde aslolan ise tahrim delili bulunmad?kça mubahl?kt?r. Bu ?eyleri haram k?lan bir delil varit olmam??t?r. Binaenaleyh gerek satmak gerek almak gerek hibe etmek gerek mübadelede bulunmak yoluyla olsun bunlarla ?eri muamelede bulunmak caizdir… Bunlarla mübadelede bulunmay? haram k?lan bir nass?n bulunmas? müstesna. Buna göre mal?n nakit ile ayn? ?ekilde nakdin mal ile mübadelesi mutlak olarak mubaht?r. Ancak nakdin nakit ile mübadelesinin özel hükümleri vard?r. Dolay?s?yla bu hükümlerle mukayyet olmal?d?r. Ayn? ?ekilde haklar?nda haraml?l???na dair nass?n varit oldu?u mal ile eme?in d???nda eme?in nakit ve nakdin emekle mübadelesi de mutlak olarak mubaht?r. Buna göre nakdin birimi her ne olursa olsun mal?n belirli bir nakit birimi ve ayn? ?ekilde eme?in belirli bir nakit birimi ile mübadele edilmesi mutlak olarak mubaht?r. Zira bu nakit biriminin ister ka??t/banknot nakit gibi hiçbir mukabili olmas?n ister doküman ka??t nakit gibi alt?ndan nisbi mukabili olsun isterse naibi ka??t nakit gibi alt?n ve gümü?ten tamamen de?erine denk mukabili olsun bunlar?n hepsi ile mübadele yap?lmas? sahih olur. Bundan dolay? mal?n veya eme?in herhangi bir nakit birimi ile mübadelesi sahih olur. Dolay?s?yla Müslüman bir kimsenin, herhangi bir nakitle satmas?, almas?, kiralamas? ve ücretli olmas? caizdir.

Ancak devlet, hükmetti?i beldeler için belirli bir nakit birimi ç?karmak istedi?inde zekat, mübadele, faiz ve benzerleri gibi aslen malla ilgili ?eri hükümleri veya diyet, çal?nan mal?n miktar? ve benzerleri gibi mala sahip olan ki?i ile ilgili hükümleri uygulamal?d?r. Dolay?s?yla herhangi belirli bir nakdi ç?karmada serbest de?ildir. Bilakis belirli bir nakit birimi ç?karmak zorunda olup hiçbir ?ekilde bunun d???nda nakit ç?karmas? caiz de?ildir. Zira ?eriat, nass?n getirdi?i belirli cinste belirli bir nakit birimi belirlemi?tir. Dikkat edin! O, alt?n ve gümü?tür. Dolay?s?yla devlet, bir nakit ç?karmak isterse bu nakdin sadece alt?n ve gümü? olmas? ile mukayyettir. Dolay?s?yla da ?eriat, diledi?i herhangi bir türden istedi?i nakdi ç?karmakta devleti serbest b?rakmam??t?r. Bilakis belirli nakit birimlerinde bir nakit ç?karmak istedi?inde devletin kendisi için ç?karaca?? nakit birimlerini belirlemi?tir ki bunlar, sadece alt?n ve gümü?tür. Bunun delili ?udur ki ?slam, alt?n ve gümü?ü de?i?mez sabit hükümlere ba?lam??t?r. Mesela diyeti farz k?larken bunun için alt?ndan muayyen bir alt?n miktar? belirledi?i gibi h?rs?zl?kta el kesmeyi vacip k?larken de el kesmeyi gerektirecek miktar? alt?n olarak belirlemi?tir. Nitekim Sallallahu Aleyhi ve Selem, Yemen halk?na yazd??? mektupta ?öyle buyurmu?tur: وَأَنَّ فِي النَّفْسِ المُؤْمِنَةِ مِاْئَةٍ مِنَ الإِبِلِ، وَعَلَى أَهْلِ الْوَرَقِ أَلْفُ دِينَارٍ "Mümin bir can?n (diyeti) yüz devedir. Gümü? sahipleri içinse bin dinard?r." Nesai'nin Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in Yemen halk?na yazd??? mektup hakk?ndaki rivayetinde ise [أهل الورق] "Gümü? sahiplerine" ifadesinin yerine [وعلى أهل الذهب ألف دينار] "Alt?n sahiplerine bin dinar" ifadesi geçmi?tir. Yine Sallallahu Aleyhi ve Sellem, ?öyle buyurmu?tur: لا تُقْطَعُ يَدُ السَّارِقِ إِلاَّ فِي رُبْعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا "Dört ve dört dinardan fazla olmad?kça h?rs?z?n eli kesilmez." ??te belirli hükümlerin dinar, dirhem ve miskal ile s?n?rland?r?lmas?, dinar? alt?n ve dirhemi gümü? ölçüsü ile ?eylerin ve eme?in de?erinin k?yas edilece?i nakit birimi haline getirmektedir. Dolay?s?yla bu nakit birimi, hem nakit hem de nakdin esas? olmaktad?r. Dolay?s?yla da ?eriat?n, ?eri hükümleri alt?n ve gümü?e ba?lamas?n?n bu hükümler nakitle ilgili oldu?unda bir nass olmas?, nakdin sadece alt?n ve gümü? oldu?una dair bir delildir. Ayr?ca Allah [Subhânehu ve Te'alâ], nakdin zekat?n? vacip k?larken bunu sadece alt?n ve gümü?te vacip k?lm?? ve bunun nisap miktar?n? alt?n ve gümü? olarak belirlemi?tir. Dolay?s?yla nakdin zekat?n?n alt?n ve gümü? olarak takdir edilmesi nakdin alt?n ve gümü? oldu?unu belirlemektedir. Yine sadece nakit muameleleri hakk?nda gelen sarfla (para de?i?tirmekle) ilgili hükümler, sadece alt?n ve gümü? hakk?nda geldi?i gibi ?slam'daki mevcut mali muamelelerin hepsi de sadece alt?n ve gümü?e göre gelmi?tir. Sarf ise ya paran?n ayn? para ile yada ba?ka bir para ile olmak üzere paran?n para ile sat?n al?nmas?d?r. Di?er bir ifade ile nakdin nakit ile sat?n al?nmas?d?r. ?eriat?n, sarf?n -ki s?rf nakdî bir muameledir- sadece ve ancak alt?n ve gümü?le olaca??n? belirlemesi ise nakdin sadece alt?n ve gümü? olmas? gerekti?ine dair aç?k bir delildir. Nitekim Aleyhi's Salatu ve's Selam, ?öyle buyurmu?tur: وَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ "?stedi?iniz ?ekilde gümü? kar??l???nda alt?n ve alt?n kar??l???nda gümü? sat?n." Yine Aleyhi's Salatu ve's Selam, ?öyle buyurmu?tur: الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِبًا إِلا هَاءَ وَهَاءَ "Alt?n? gümü? ile de?i?tirmek pe?in olmad?kça ribad?r." Bunun da ötesinde Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], nakit olarak alt?n ve gümü?ü belirledi ve sadece bu ikisini mal ile eme?in ölçüsünde müracaat edilecek nakdî ölçü yapt?. Muameleler bu ikisinin esas?na göre yap?lmaktayd?. Keza okka/k?yye, dirhem, danik, k?rat, miskal ve dinar? bu nakit için birer ölçü yapt?. Bunlar?n hepsi, Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in zaman?nda me?hur ve malum olup insanlar bunlarla muamele yapmaktayd? ve Aleyhi's Salatu ve's Selam'?n da bunu ikrar etti?i sabit olmu?tur. Sahih hadislerde sabit oldu?u üzere alt?n ve gümü?, tüm al??-veri?lerde ve nikahlarda vaki olmaktayd?. Dolay?s?yla resulün nakdi alt?n ve gümü? yapmas?, ?eriat?n baz? ?eri hükümleri sadece bu ikisine ba?lamas?, nakdin zekat?n?n bu ikisine hasredilmesi, sarf?n ve mali muamelelerin bu ikisine hasredilmesi; i?te tüm bunlar, ?slam'da nakdin sadece alt?n ve gümü? oldu?una dair aç?k bir delildir.

Ancak ?unun anla??l?r olmas? gerekir ki ?eriat?n, devletin ç?karaca?? nakdi, alt?n ve gümü? olarak belirlemesi devlet, hükmetti?i beldelerde insanlar aras?ndaki mübadeleleri bu nakitle s?n?rland?r?yor demek de?ildir. Bilakis bu ?eriat?n, nakdi belirli birim olarak belirledi?i ?eri hükümlerin ancak bu nakde göre olaca?? demektir. Mübadelelere gelince; ?eriat?n getirdi?i üzere mubah olarak kal?rlar ve devlet taraf?ndan belirli bir birim ile s?n?rland?r?lmas? helal de?ildir. Yani devletin mübadeleleri kendi veya ba?ka bir devletin nakdi ile s?n?rland?rmas? helal de?ildir. Çünkü bu s?n?rland?rma, mubah olan bir ?eyi haram k?lmak olup bu caiz de?ildir ve devletin bunu yapmas? helal olmaz. Ancak devlet, otoritesi alt?ndaki beldelerde ba?ka bir devletin nakdinin mubah olmas?n?n kendi nakdine veya maliyesine veya ekonomisine darbe indirdi?ini, yani zarara yol açt???n? görürse o zaman, [الوسيلة إلى الحرام حرام] "Harama vesile olan ?ey de haramd?r" kaidesi gere?i onu yasaklayabilir. Ayn? ?ekilde muayyen bir nakdin de buna yol açt???n? görürse, [كل فرد من أفراد الشيء المباح إذا كان يؤدي إلى ضرر يحرم ذلك الفرد ويبقى الشيء مباحاً] "Mubah olan bir ?eyin kollar?ndan bir kol bir zarara götürürse sadece bu kol haram k?l?n?r ve o ?ey mubah olarak kal?r" kaidesi gere?i bu nakdi yasaklayabilir. Ayn? ?ekilde bu, devletin nakdinin ülke d???na ç?kar?lmas? ve ülke içerisinde yabanc? para ile muamele edilmesi için geçerli oldu?u gibi yabanc? nakdin ülkeye sokulmas? ve ülke d???na ç?kar?lmas? için de geçerlidir.