Madde 168

Bu maddenin delili; Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in ?u kavlidir: وَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالْفِضَّةِ وَالْفِضَّةَ بِالذَّهَبِ كَيْفَ شِئْتُمْ "?stedi?iniz ?ekilde gümü? kar??l???nda alt?n ve alt?n kar??l???nda gümü? sat?n." Malik ?bn-u Evs ?bn-ul Haddesân'dan ?öyle dedi?i rivayet edildi: "?öyle diyerek geliyordum: "Dirhem de?i?tirecek kimse yok mu?" Derken Ömer ?bn-ul Hattab'?n yan?nda olan Talha ?bn-u Ubeydullah dedi ki: "Önce bize alt?nlar?n? göster sonra da dirhemlerini getir. Hizmetçimiz geldi?inde sana gümü?ünü verelim" Bunun üzerinde Ömer ?bn-ul Hattab dedi ki: Vallahi hay?r! Ya ona gümü?ünü verirsin yada ona alt?n?n? iade edersin. Zira Resulullah Sallallahu Aleyhi ve Sellem, ?öyle buyurdu: الذَّهَبُ بِالْوَرِقِ رِبًا إِلا هَاءَ وَهَاءَ "Alt?n? gümü? ile de?i?tirmek ve sat???n? yapmak pe?in olmad?kça ribad?r."

Rivayet edildi?i üzere Berâ ?bn-u Azib ve Zeyd ?bn-u Erkam, ortakt?lar. Pe?in ve veresiye gümü? sat?n ald?lar. Bu durum Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'e ula??nca o ikisine ?öyle emretti: أَنَّ مَا كَانَ بِنَقْدٍ فَأَجِيزُوهُ، وَمَا كَانَ بِنَسِيئَةٍ فَرُدُّوهُ "Pe?in olan? al?n, veresiye olan? iade edin." Yine el-Buhari, Süleyman ?bn-u Ebî Muslim kanal?yla ?öyle dedi?ini tahric etti: Eba el-Minhâl'e pe?in olan sarf hakk?nda sordum. O da dedi ki: "Ben ve orta??m pe?in ve veresiye bir ?ey ald?k. Bize Bera ?bn-u Azib geldi. Ona bunu sorduk. Bunun üzerine ?öyle dedi: "Ben ve orta??m Zeyd b. Erkam da ayn?s?n? yapt?k. Bunu Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'e sorunca ?öyle buyurdu: أَنَّ مَا كَانَ بِنَقْدٍ فَأَجِيزُوهُ، وَمَا كَانَ بِنَسِيئَةٍ فَرُدُّوهُ "Pe?in       olan? al?n, veresiye olan? iade edin." Yani o ikisi sarraft?lar. ??te bu hadisler, sarf?n caiz oldu?una dair bir delildir. Sarf, içerideki muamelelerde yap?ld??? gibi d??ar?daki muamelelerde de yap?lmaktayd?. Zira ülkenin nakdinden gümü?le alt?n ve alt?nla gümü? de?i?tirilebilece?i gibi ister ülke içerisinde isterse d???nda olsun ülkenin nakdi yabanc? nakitle de?i?tirilebilir. ?ki farkl? para aras?nda de?i?im meydana geldi?inde aralar?nda fark olursa bu, döviz kuru olarak isimlendirilir. Dolay?s?yla döviz kuru, devletin paras?ndaki saf alt?n?n a??rl??? ile di?er devletin paras?ndaki saf alt?n?n a??rl??? aras?ndaki orand?r. Bundan dolay? hem bu oran?n de?i?imine hem de ülkelerdeki alt?n fiyat?n?n de?i?imine ba?l? olarak döviz kurunun de?i?ti?i görülür.

Alt?n ile gümü? aras?ndaki sarf hükümleri, mevcut ka??t paralara da intibak eder. Çünkü (nakit ve fiyat) illeti, devletin ka??t paralarla nakitsel muamelede bulunma kanununun ba?lay?c?l???ndan dolay? ka??t paralarda da mevcuttur. Çünkü sarfla ilgili i?ler, alt?n ve gümü?te bir cins isim olarak varit olmu?tur. Bunun ise bir mefhumu yoktur ve buna k?yas edilmez. Ayn? ?ekilde dinar ve dirhem olarak bas?lan nakitte de varit olmu?tur. ??te (nakit) illetinin, yani fiyat ve ücret olarak kullan?lmas?n?n istinbat edildi?i ?ey budur. Dolay?s?yla buna k?yas edilir. Mesela yukar?da geçen Malik ?bn-u Evs'in hadisinde onun dirhem de?i?tirdi?i geçmi?tir. Dirhem ise nakit için anla??lan bir laf?zd?r. Binaenaleyh helal ve haram olarak alt?n ile gümü? aras?ndaki sarfa intibak eden hükümler, mevcut devletlerin kanununa göre zorunlu ka??t paralar aras?ndaki sarfa da intibak eder. Yani bunlardan ayn? cins aras?ndaki de?i?im pe?in ve misli ile olmal?d?r. Farkl? iki cins aras?ndaki de?i?im ise pe?in olmak ?art?yla aralar?ndaki fiyat istedikleri gibi olur.

Döviz kurunun ?eri hükmü, mubaht?r ve herhangi bir s?n?rlama ile s?n?rland?r?lamaz. Zira sarf/de?i?im mubah oldu?u gibi döviz kuru da mubaht?r. Her insan, diledi?i fiyata diledi?i paray? alma hakk?na sahiptir. Bunlar?n hepsi, sarf?n mubahl??? kapsam?na girmektedir. Sarf?n ve fiyat?n?n de?i?mesinin mubah olmas? bak?m?ndan bu maddenin delili i?te budur.