Madde 169

Bankan?n en bariz i?leri ?u üçüdür:

Tahvil ve kredi gibi faiz i?lemleri, çekler gibi dönü?üm i?lemleri ve emanet i?lemleri.

Dönü?üm ve tahvil i?lemlerine gelince; bunlar ?eran caizdir. Bunlar?n delili, havale ve emanetle ilgili delillerdir. Dolay?s?yla bir Müslüman?n dönü?üm, emanet ve de?i?im i?lemleri gibi ?eran caiz olan tüm benzeri i?lemlerle i?tigal edecek bir banka açmas? caizdir. Bu durumda bu tür bir banka açmak haram olmaz. Haram olan sadece faizle i?lem yapan bankad?r. Ancak bu i?lemlerin, büyük kar getirileri yoktur veya bu i?lemlerin kar getirileriyle ancak sarraflar?n i?yerleri gibi i? yerleri aç?labilir. Bir kimse bu i?lerden k?s?tl? karlar elde edece?inden dolay? bir banka açmas? imkans?zd?r. Çünkü dönü?üm, emanet ve de?i?im i?lemlerinin kar?, faizin kar?na oranla çok dü?üktür. Büyük karlar ise paran?n faiz i?lemlerine yat?r?lmas?ndad?r. Paran?n daha karl? bir yat?r?ma yat?r?ld??? i?te budur. Bunun içindir ki havale, emanet ve de?i?im i?lemlerinin kar?n?n bugün dünyada oldu?u gibi bugünkü anlamda banka açmaya yeterli gelmesi imkans?z olup sadece sarraflar?n i?yerleri gibi s?n?rl? i? yerleri açmaya yeter. Bugünkü bankalar?n vak?as? ise buna intibak etmez. Bundan dolay? faizli i?lem olmadan bir banka açmak imkans?zd?r. Banka ise ancak faiz i?lemleri için aç?l?r. Faiz ise Kuran’?n ?u katî nass?yla haramd?r: وَحَرَّمَ الرِّبَا "Ribay? (faizi) haram k?lm??t?r." Bunun içindir ki bugünkü anlamda banka açmak haramd?r.

Ancak borç vermek, mutlak olarak mubaht?r. Bu da Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?u kavlinden dolay?d?r: مَا مِنْ مُسْلِمٍ يُقْرِضُ مُسْلِماً قَرْضاً مَرَّتَيْنِ إِلاَّ كَانَ كَصَدَقَتِهَا مَرَّةً "Bir Müslümana iki defa borç veren hiç bir Müslüman yoktur ki bir kere sadaka vermi? gibi olmas?n." Yine Enes'ten rivayet edildi?i üzere Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], ?öyle buyurmu?tur: رَأَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ مَكْتُوباً: الصَّدَقَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا، وَالْقَرْضُ بِثَمَانِيَةَ عَشَرَ، فَقُلْتُ: يَا جِبْرِيلُ، مَا بَالُ الْقَرْضِ أَفْضَلُ مِنْ الصَّدَقَةِ؟ قَالَ: لأَنَّ السَّائِلَ يَسْأَلُ وَعِنْدَهُ، وَالْمُسْتَقْرِضُ لا يَسْتَقْرِضُ إِلاَّ مِنْ حَاجَةٍ "Miraç gecesinde cennetin kap?s?nda ?u ibarenin yaz?l? oldu?unu gördüm: "Sadaka on misliyle (mükafatland?r?lacakt?r). Borç verilen para on sekiz misliyle (mükafatland?r?lacakt?r)." Ben: "Ey Cibril! Borç verilen para ne sebeple sadakadan daha üstün oluyor?" diye sordum. O da dedi ki: "Çünkü dilenci yan?nda para oldu?u halde ister. Borç isteyen ise, ihtiyac? sebebiyle talepte bulunur." Ayn? ?ekilde emanet de mubaht?r. Bu da Allahuteala'n?n ?u kavlinden: إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا "Allah size, mutlaka emanetleri ehli olanlara vermenizi emreder." ?u kavlinden: فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُم بَعْضًا فَلْيُؤَدِّ الَّذِي اؤْتُمِنَ أَمَانَتَهُ "Birbirinize emanet b?rak?rsan?z, emanet b?rak?lan kimse emaneti sahibine versin." Keza Sallallahu Aleyhi ve Sellem'in ?u kavlinden: أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنْ ائْتَمَنَكَ، وَلا تَخُنْ مَنْ خَانَكَ "Emaneti, sana emanet edene (sahibine) ver. Sana h?yanet edene bile h?yanet etme." Ve ?u kavlinden dolay?d?r: أَنَّهُ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ كَانَتْ عِنْدَهُ وَدَائِعُ، فَلَمَّا أَرَادَ الهِجْرَةَ أَوْدَعَهَا عِنْدَ أُمِّ أَيْمَنَ، وَأَمَرَ عَلِيّاً أَنْ يَرُدَّهَا عَلَى أَهْلِهَا "Resulullah'?n yan?nda emanetler vard?. Hicret etmek istedi?inde onlar? Ümmü Eymen'e b?rakt? ve Ali'ye bunlar? sahiplerine iade etmesini emretti." Havale de mubaht?r. Bu da Aleyhi's Salatu ve's Selam'?n ?u kavlinden dolay?d?r: مَطْلُ الْغَنِيِّ ظُلْمٌ، وَإِذَا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَتْبَعْ "Zenginin borcunu ödemeyi ertelemesi zulümdür. Sizden biriniz hali vakti yerinde olan birine havale edildi?inde, buna uysun." el-Buhari bu hadisi, [مَلِيءٍ] ifadesi yerine [مَلِيٍّ] lafz? ile tahric etmi?tir. Ahmed'in Musned'inde ise ?öyle geçmi?tir: وَمَنْ أُحِيلَ عَلَى مَلِيءٍ فَلْيَحْتَلْ "Kim hali vakti yerinde olan birine havale edilirse havaleye uysun." Madem ki bankan?n yapt??? bu üç i?lem, ?eran caizdir, bunlarda haram olan sadece verilen borçtan faiz al?nmas?d?r ve faiz olmad?kça bankan?n aç?lmas? ve i?letilmesi imkans?zd?r o halde bunun faizsiz ?ekilde insanlara temin edilmesi kaç?n?lmazd?r. Zira art?k insanlar?n maslahatlar?ndan biri haline gelmi?tir. Bundan dolay? devlet, Beyt-ul Mâl’?n ?ubelerinden bir ?ube olarak imam?n görü? ve içtihad?nda göre bu üç i?lemi yerine getirecek bir banka açmal?d?r. Çünkü bunlar, imam?n görü?üne ve içtihad?na göre içerisinde i?lerin güdülmesinin gerçekle?ti?i mubahlardand?r. Dolay?s?yla bu da devletin insanlar?n maslahatlar?n? görecek bir banka açabilece?ine dair bir delildir.