Madde 177

Tebaay? tek bir ö?retim müfredat?na zorlamak mubah bir husustur. Çünkü bu, imama insanlar? belirli bir üsluba zorlama hakk?n?n verildi?i mubahlardand?r. Nitekim Osman ?bn-u Affan bunu yapm??t?r. Zira Mushaflar? ço?altm?? ve dört bir tarafa göndermi?tir. Zira tüm ilimler caizdir ve tüm ö?retim yöntemleri mubaht?r. Çünkü bunlar?n hepsi bilgidendir. Ancak ö?renilen veya ö?renimin belirli bir program alt?nda gere?ince verildi?i bu bilgilerin düzenlenmesi ise devletin dairelerinin düzenlenmesi üslubu gibi ö?retimi düzenlemeye yönelik bir üsluptur. Dolay?s?yla imam?n ö?retim için belirli bir üslubu benimsemeye ve insanlar? buna zorlamaya hakk? vard?r. Çünkü bu, i?lerin güdülmesi kapsam?na giren i?lerdendir. Dolay?s?yla bu hususta ona itaat etmek vaciptir.

Devletin, kendi müfredat? d???nda bir müfredata göre i?leyen ö?retimi yasaklamas?na gelince; bunun delili imama, bu hususta kendi görü?üne ve içtihad?na göre tasarrufta bulunma hakk? verilmesidir ki bunu yerine getirmek için belirli bir üslubu seçmesi caizdir. Seçmesi halinde ona itaat etmek farzd?r ve muhalefet etmek haramd?r. Zira Kuran-? Kerim'de Allahuteala'n?n ?u kavlinde: أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ "Allah'a, resule ve sizden olan ulul-emre itaat ediniz." Ve SallaAllahu Aleyhi ve Sellem'in ?u kavlinde: وَمَنْ يُطِعْ الأَمِيرَ فَقَدْ أَطَاعَنِي "Emire itaat eden bana itaat etmi? olur." Ve ?u kavlinde imama itaat edilmesi geçmi?tir: اسْمَعُوا وَأَطِيعُوا وَإِنْ اسْـتُعْمِلَ عَلَيْكُمْ عَبْدٌ حَبَشِيٌّ كَأَنَّ رَأْسَهُ زَبِيبَةٌ "Üzerinize, kafas? siyah üzüm tanesi gibi Habe?li bir köle dahi görevlendirilse i?itin ve itaat edin." Bu, ancak ona kendi görü?üne ve içtihad?na göre tasarrufta bulunma hakk?n?n verildi?i hususlarda itaat edilmesidir ve bu durumda ona itaat etmek, ulul-emre itaat etmektir. Fakat mendub, mubah, vacip ve haram gibi ?eri hükümleri emretti?inde imama itaat etmek ona itaat etmek de?il Allah'a itaat etmektir. Bunun delili ise masiyetle emretti?inde ona itaat edilmemesidir: Nafi, Abdullah [Radiyallahu Anh]'den Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in ?öyle buyurdu?unu rivayet etmi?tir: السَّمْعُ وَالطَّاعَةُ عَلَى الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ فِيمَا أَحَبَّ وَكَرِهَ مَا لَمْ يُؤْمَرْ بِمَعْصِيَةٍ، فَإِذَا أُمِرَ بِمَعْصِيَةٍ فَلاَ سَمْعَ وَلاَ طَاعَةَ "Müslüman olan ki?iye dü?en, masiyetle emrolunmad??? müddetçe sevdi?i ve kerih gördü?ü ?eyde i?itip itaat etmektir. Ancak masiyetle emrolunursa i?itmek de itaat etmek de yoktur." Yine Ahmed, sahih bir isnatla Umrân ?bn-u Husayn'dan ?u hadisi tahric etmi?tir: لا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى "Allah [Tebareke ve Te'alâ]'ya isyanda mahluka itaat yoktur." Dolay?s?yla imam?n i?lerin güdülmesinde itaat edilme hakk?na sahip olmas? kendi görü?üne ve içtihad?na b?rak?lan hususlardad?r ve bununla mamur olanlar bu hususlarda ona itaat etmelidirler. Dolay?s?yla da belirli bir program belirleyip bunu emretmesi ve buna muhalif olan? yasaklamas? gibi mubah olan i?leri muayyen bir ?ekilde güttü?ünde ona itaat etmek vacip olur.

Ö?retim müfredat?n?n tek olmas? aç?s?ndan böyledir. Özel okullar?n mubah olmas? aç?s?ndan olana gelince; Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], insanlara ?slam'? ö?retmeleri için ö?retmenler gönderir ve Müslümanlar?n birbirlerine ö?retmesine izin verirdi. Bu da her insan?n ücretli veya ücretsiz istedi?i kimseden ö?renmeye hakk? oldu?una delalet etmektedir. Keza okul açmaya da hakk? vard?r ama tebaan?n di?er fertleri gibi devletin müfredat?na, yani halifenin emretti?i müfredata ba?l? kalmal?d?r. Bu da emretti?i hususlarda imama itaat edilmesine dair yukar?da geçen delilden dolay?d?r.

Madem ki özel okullar ?slam Devleti'nin müfredat?na göre olmal?d?r o halde zimmet ehli, çocuklar?na kendi dinlerini nas?l ö?retecekler denilirse bunun cevab? ?öyledir: Evlerinde ve ibadet yerlerinde, yani okul gibi genel hayat?n d???nda kendi dinlerini ve ibadetlerini ö?renmeleri engellenmez. Bu hususta devletin ö?retim siyaseti takip edilir. Nitekim Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ve ra?idi halifeler döneminde zimmet ehli ibadetlerini, kiliselerinde ve sinagoglar?nda ö?reniyorlard?. El-Buhari, Ebî Hurayra [Radiyallahu Anh]'den ?öyle dedi?ini tahric etmi?tir: بَيْنَمَا نَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ إِذْ خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ فَقَالَ: انْطَلِقُوا إِلَى يَهُودَ، فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى جِئْنَا بَيْتَ الْمِدْرَاسِ، فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ فَنَادَاهُمْ: يَا مَعْشَرَ يَهُودَ، أَسْلِمُوا تَسْلَمُوا... "Biz mescitteyken Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ç?kageldi ve ?öyle buyurdu: "Haydin Yahudilere gidelim." Birlikte ç?kt?k ve Beyt-il Midrâs'a geldik. Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] aya?a kalkarak onlara ?öyle seslendi: "Ey Yahudi toplulu?u! Müslüman olunuz Müslüman yap?n?z…" Midrâs: ?çerisinde Tevrat okuduklar? ibadet mekanlar?d?r. Ayn? ?ekilde orada toplan?yorlar ve bayramlar?nda dua ediyorlar. Kamus-ul Muhit'te ise ?öyle geçmi?tir: "Midrâs: ?çerisinde Kuran'?n okundu?u mekand?r ve Yahudilerin Midrâs? da böyledir." Yani Yahudilerin içerisinde Tevrat'? okuduklar? mekand?r. Lisan-ul Arap'ta ise ?öyle geçmi?tir: "…Zamme ile Fuhr-ul Yehud, bayramlar?nda toplan?p içerisinde dua ettikleri ibadethaneleridir." Yani Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in döneminde kendi kiliselerinde ve sinagoglar?nda dinlerini ö?renmeleri engellenmezdi. Bu durum ra?idi halifeler döneminde de devam etti. Nitekim Abdurrezzak, Musannaf'?nda Ali ?bn-u Ebî Talip'ten ?unu tahric etmi?tir: "Ali, örtüye bürünmü? bir topluluk görünce dedi ki: "Onlar, Fuhurlar?ndan ç?kan Yahudiler gibiydiler." Abdurrezzak'a onlar?n Fuhurlar? nedir dedi?imizde ?öyle dedi: "Onlar?n kiliseleridir." Yani Ali [Radiyallahu Anh], "örtüye bürünmü?" olarak dua eden bu ki?ileri, ibadetlerini eda ettikten sonra sinagoglar?ndan ç?kan Yahudiler olarak tan?mlam??t?r… Yani zimmet ehli, kendi dinleri ile ayinlerini kiliselerinde, sinagoglar?nda veya bu yerlerin mü?temilatlar?nda ö?reniyorlard? ve bugünkü anlamda özel okullar? yoktu demektir.

Devlet okullar?nda yasak oldu?u gibi özel okullarda da k?z-erkek kar???m?n?n yasak olmas?n?n delili ise ?udur:

• El-Buhari, Ebî Saîd el-Hudrî'den ?u hadisi rivayet etmi?tir: "Kad?nlar, Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'e ?öyle dediler: قَالَتْ النِّسَاءُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ: غَلَبَنَا عَلَيْكَ الرِّجَالُ فَاجْعَلْ لَنَا يَوْمًا مِنْ نَفْسِكَ، فَوَعَدَهُنَّ يَوْمًا لَقِيَهُنَّ فِيهِ، فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ، فَكَانَ فِيمَا قَالَ لَهُنَّ: مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ تُقَدِّمُ ثَلاثَةً مِنْ وَلَدِهَا إِلا كَانَ لَهَا حِجَابًا مِنْ النَّارِ، فَقَالَتْ امْرَأَةٌ: وَاثْنَتَيْنِ؟ فَقَالَ: وَاثْنَتَيْنِ "Erkekler, sana kar?? bize galip geldiler. O halde bize de bir gün ay?r." Bunun üzerine onlara bulu?mak için bir gün verdi. O günde onlara vaaz-u nasihatte ve baz? emirlerde bulundu. Onlara söyledikleri aras?nda ?u da vard?: "Sizden kim, kendinden önce üç çocu?unu gönderirse onlar mutlaka kendisine ate?e kar?? bir perde olur." Bir kad?n dedi ki: "Ya iki olursa?" Buyurdu ki: "?ki de olur." Yani kad?nlar?n ö?retimi, erkeklerin ö?retiminden ayr? olup kar???k de?ildi. Hatta salah? bile ayr? saflarda eda ediyorlard?. Mescitten hep birlikte kar???k olarak ç?km?yorlar bilakis Resul [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ve salah k?lan ashab?, kad?nlar ç?k?nc?ya kadar bekliyorlar sonra ç?k?yorlard?.
• el-Buhari, Ümmü Seleme'den ?u hadisi tahric etmi?tir: أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ كَانَ إِذَا سَلَّمَ يَمْكُثُ فِي مَكَانِهِ يَسِيراً، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ: فَنُرَى، وَاللهُ أَعْلَمُ، لِكَيْ يَنْفُذَ مَنْ يَنْصَرِفُ مِنْ النِّسَاءِ "Nebi [Sallallahu Aleyhi ve Sellem], selam verince yerinde bir miktar kal?rd?." ?bn-u ?ihâb, ?öyle dedi: "Allah daha iyisini bilir ya bize göre bunu yapmas? kad?nlar?n ç?kmas?n? sa?lamak içindi." Ba?ka bir rivayetinde ise ?öyle demi?tir: كَانَ يُسَلِّمُ، فَيَنْصَرِفُ النِّسَاءُ فَيَدْخُلْنَ بُيُوتَهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَنْصَرِفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمْ "Selam verir sonra kad?nlar ayr?l?r ve Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem] ayr?lmadan evlerine girerlerdi."

Hakeza ö?retim, kar???k olmamal?d?r.

- Özel okullar?n herhangi bir taifeye veya dine veya mezhebe veya ?rka veya renge has olmamas?na gelince; çünkü okullar?n bu esasa göre in?a edilmesi, devletin birli?inin etkilenmesine ve ayr?l?kç? e?ilimlerin yo?unla?mas?na yol açar. Hele ki okullar ö?rencilerin akliyetlerini ve nefsiyetlerini olu?turmada önemli bir rol oynuyorken. Nitekim bu tür okullar, Osmanl? Devleti'nin son dönemlerinde devletin cismini y?kan birer unsur olmu?tur. Bunun içindir ki zarara yol açmas? ve harama götürmesinden dolay? bu okullar yasaklan?r. Yani bunun delili, zarar kaidesi ve harama vesile olan ?ey de haramd?r kaidesidir.

Ayr?ca Kuran-? Kerim'de ve Nebevi sünnette insanlar? birbirlerini tan?maya, ?rkç?l??? kald?r?p atmaya, ?rk veya renk sebebiyle "ayr?mc?l?k" yapmamaya ça?r? varit olmu?tur. Allah Subhânehu, ?öyle buyurmu?tur: يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ "Ey insanlar! Do?rusu biz sizi bir erkekle bir di?iden yaratt?k. Ve birbirinizi tan?yas?n?z diye sizi kavimlere ve kabilelere ay?rd?k. Muhakkak ki Allah yan?nda en de?erli olan?n?z, O'ndan en çok ittikâ edeninizdir. ?üphesiz Allah Alîm ve Habîrdir." Salavatullahi ve Selâmehu Aleyh, Muslim'in Ebî Hurayra kanal?yla tahric etti?i hadiste ?öyle buyurmu?tur: مَنْ خَرَجَ مِنْ الطَّاعَةِ وَفَارَقَ الْجَمَاعَةَ فَمَاتَ مَاتَ مِيتَةً جَاهِلِيَّةً، وَمَنْ قَاتَلَ تَحْتَ رَايَةٍ عِمِّيَّةٍ يَغْضَبُ لِعَصَبَةٍ أَوْ يَدْعُو إِلَى عَصَبَةٍ أَوْ يَنْصُرُ عَصَبَةً فَقُتِلَ فَقِتْلَةٌ جَاهِلِيَّةٌ "Her kim itaatten ç?kar, cemaati parçalar ve ölürse cahiliyye ölümü ile ölmü? olur. Her kim asabiyetçili?e davet eden veya asabiyetçili?e yard?m eden körü körüne çekilmi? bir bayrak alt?nda öldürülürse bu bir cahiliyye ölümüdür." Yine Ahmed, ez-Zeyn'in sahihledi?i isnat ile Ebî Nadra'dan ?öyle dedi?ini tahric etmi?tir: Resulullah [Sallallahu Aleyhi ve Sellem]'in Te?rik günlerinin ortas?nda irat etti?i hutbesini i?iten bir kimse ?öyle buyurdu?unu tahdis etmi?tir: أيها الناس، ألا إن ربكم واحد، وإن أباكم واحد، ألا لا فضل لعربي على أعجمي ولا لعجمي على عربي، ولا لأحمر على أسود ولا أسود على أحمر، إلا بالتقوى، أبلغت؟ قالوا: بلَّغ رسول الله "Ey insanlar! Dikkat edin! Rabbiniz tektir. Baban?z tektir. Dikkat edin! Takva d???nda ne bir Arap’?n aceme ne bir acemin Arap’a ne bir k?rm?z?n?n siyaha ne bir siyah?n k?rm?z?ya üstünlü?ü vard?r. Tebli? ettim mi?" Dediler ki: "Tebli? ettin ey Allah'?n resulü."

??te bunlar?n hepsi, bu maddenin delilleridir.